Ngerci ne duskutim mbi relijionin
Albeu.com
nga Mentor Beqa Debati mbi religjionet është një çështje që prek dhe ngjall reagime gjithandej në perëndim e lindje, por ndryshe nga diskursi me fokus etik në atëbotë, në Shqipëri vazhdon të dominojë debati historik joshkencor mbi religjionin.Një zhvendosje e tillë e debatit nga substanca tek periferia e çështjes vjen për shkak të qasjes ende të fortë të shtjellimit të dukurive nëpërmjet një mekanizmi të vjetëruar marksist të të parit të gjërave. Ky mekanizëm ka prodhuar dy elementë që janë determinantë në ndërtimin e diskursin mbi religjionin; një elitë agnostike e cila e interpreton religjionin pa e njohur dhe zhvendosjen e debatit etik për tu fokusuar tek çështje me karakter formal që janë pretenca për tendenciozitet përkundrejt një realigjioni apo një tjetri. Kjo soj tendence prodhon reagimin e një tjetër elite religjioze, aq sa debati mbi rolin e religjionit në shoqëri degradon në; shqiptarët e morën fenë me dhunë apo në paqe. Për pasojë debati riciklohet pafundësisht pasi asnjëherë nuk i shkohet çështjes në substancë. Kjo lloj qasje ndaj fesë ka prodhuar një tufë fenomenesh bajate që në sytë e një njohësi të religjionit apo të një besimtari përpos se injorancë shprehin dhe keqdashje. Le të udhëtojmë ndër këto ujëra të ndotura që na janë trashëguar nga metoda komuniste e të parit të religjionit;

Laicizëm apo izolim

Ka një tendencë të fortë për ta kaluar religjionin në periferi të shoqërisë dhe për ta izoluar brenda mureve të shtëpisë, kishës apo xhamisë. Edhe kur shtrohet diskutimi mbi religjionin, shtrohet në kuptimin negativ, kur ndodh ndonjë akt i pakëndshëm, duke i veshur religjionit kostumin e një profanizmi të prapamendur. Argumenti kyç për izolimin e religjionit në “objektet e kultit” apo thjesht në jetën personale të individit, është kuptimi tipik klasik francez mbi laicizmin. Laicizmi radikal e sheh fenë gjithnjë si një kërcënim potencial ndaj shtetit të ndarë nga feja, ndërsa përkundër kësqaj qasje, laicizmi modern është një hapësirë që garanton bashkëjetesën në liri të feve të ndryshme apo të ideologjive që tek shumë njerëz kanë zëvendësuar fenë tradicionale. E vërteta është se edhe ajo pjesë e elitës shqiptare që nuk mbart ngërçin e arsimimit komunist, është e rënduar nga qëndrimi i mitit francez të laicizmit, çka reflektohet edhe në interpretimin e laicizmit në Shqipëri. Për këtë lloj laicizmi betimi mbi Bibël i Presidentit të SHBA-ve është një akt i papranueshëm nga qëndrimi pozitivist ndaj religjionit, ndërsa në kuptimin modern të laicizmit kjo është një shprehi e një korpusi etik që karakterizon një shoqëri. Shqiptarët duhet të vendosin se në cilën anë të intepretimit të laicizmit qëndrojnë. Shoqëria ka nevojë të çbunkerizojë hapësirën për religjionin dhe të krijojë kushtet që elitat fetare të mos kenë komplekse dhe të vetëartikulohen në diskursin publik.

Religjioni lokalist

Por e kundërta e kësaj është ajo që ndodh sot e gjithë ditën. Njohja e cungët mbi religjionin si elementi qëndror në krijimin e “lidhjes” njerëzore dhe pamundësia për të depërtuar në substancën e religjionit dhe ndikimit të tij në formacionin shpirtëror të një komuniteti, e ka degraduar diskursin publik në gabime trashanike. Shumëkush shprehet për një Islam shqiptar, për një tjetër turk, për një tjetër arab e kështu me rradhë. Mënyra se si jetohet feja Islame në Arabi, në Turqi, në Shqipëri barazohet me diferencat që ekziston tek vetë feja Islame. Sipas kësaj skeme, po kështu duhet të na ekzistojë një Krishëtrim shqiptar, një europian, një afrikan e një tjetër aziatik. Ka vetëm një Islam dhe ky është njësoj si në Arabi e në çdo skaj tjetër të botës ashtu siç dhe ka një Krishtërim si në Europë dhe në vendin më të humbur afrikan, përpos ndryshimeve rituale përbrenda secilit religjion (synitë, shitët, bekitashinjtë tek myslimanët) apo (katolikët, protestantët, ortodoksët tek të krishterët) dhe plot larmi të tjera që ka secila fe monoteiste. Por është qasje e gabuar, që ndryshimet etnike, socio-kulturore që mbart një komunitet me një religjion të caktuar, t’ia mveshësh vetë religjionit. Kemi të njejtin Islam si në Arabi edhe në Shqipëri, por kemi besimtar mysliman arab dhe besimtar mysliman shqiptar, të cilët kurrsesi nuk mund të jenë të njejtë, sepse gjallojnë në rrethana etnike, sociale, e kulturore krejt të ndryshme nga njëri-tjetri. Ashtu siç dhe kemi Krishtërim të njejtë si në Europë ashtu edhe në Afrikë, por kemi besimtarë të krishterë afrikan dhe besimtarë të krishterë europian, të cilët ndryshojnë rrënjësisht për vetë rrethanat dhe ambjentin në të cilin jetojnë dhe praktikojnë besimin e tyre.

Reformimi i feve

Një tjetër tezë e lëshuar shpenguar në debatin mbi fetë është edhe nevoja për reformimin e Islamit. Njerëz që lëshojnë ide të tillë ose nuk kanë asnjë njohje minimale mbi fetë ose e trajtojnë fenë si një kostum pa vlerë që ndërrohet sa herë s’të shkon për shtat. Asnjë religjion nuk mund të reformohet, kanë nevojë për reformim pikërisht ata që hedhin symbyllurazi ide të tilla. Një religjion që i nënshtrohet reformimit njerëzor pushon së qeni religjion. Ajo është e tillë sepse është një relevacion hyjnor dhe mbetet e tillë derisa të jetë relevacion, përndryshe kalojmë në vorbullën e -izmave. Ajo që mund të bëhet tek një fe është interpretimi ose qasja dhe këtu kemi qasje radikale ose liberale ndaj një religjioni dhe kjo në bazë të kualitetit të recepientit. Edhe për interpretimin e momenteve të ndryshme në religjion ka institucione të posaçme që merren me këtë trajtesë si në Krishtërim ashtu edhe në Islam dhe kjo nuk mund të bëhet me enciklika agnostike nga nujerëz apo struktura që nuk mbartin asnjë dije rreth religjionit. Ky është një tagër i elitave religjioze, i tyre dhe vetëm i tyre, që lypset të përdoret me kujdes e përgjegjshmëri të veçantë. Shumëkush mund të citojë Reformacionin e Martin Luterit, por kjo është qasje tjetër e gabuar, pasi Martin Luteri rroket të reformojë institucionin që merret me përfaqësimin e religjionit, dhe jo religjionin në vetvete, qasje kjo që nuk mund të shtrihet tek Islami për shkak të veçantisë së kësaj feje, të cilës i mungon vendosja vertikale e një hierarkie religjioze.

Dje dhe sot

Ajo çka duket se është më e prekshme në diskursin publik mbi religjionin në Shqipëri është një qasje historike mbi ta dhe mënyrën sesi këto religjione (kryesisht Islami) kanë depërtuar në Shqipëri. Ky lloj diskutimi është në fokus të persiatjeve, librave të ashtuquajtur letrar, eseve, por asnjëherë nuk është zhvilluar një diskutim shkencor serioz mbi këtë çështje. Premisa e vështrimit të kësaj dukurie fillon nga shekulli i 21-të, çka tregon edhe për një metodë shumë të vjetëruar të studimit të dukurive historike, të cilat sipas shkencës së historisë, duhet të shihen brenda rrethanave dhe kontekstit historik dhe me një njohje të plotë të ambjentit dhe psiqikës së komunitetit në kohën kur është zhvilluar kjo dukuri. Dukeqenëse nuk kemi të bëjmë me një debat të mirëfilltë shkencor, hidhen shashka kuturu jo për të ndriçuar faktin historik në fjalë, por për të përhapur tymnajë që krijon terrenin për të groposur përfundimisht të vërtetën e këtij zhvillimi. Ajo që është edhe më shqetësuese ka të bëjë me faktin se me studimin e historisë së feve merren njerëz që nuk janë të kualifikuar në fushën e teologjisë. Është thuajse e pamundur të ndriçosh një fakt historik, pa qenë i ndriçuar vetë si studiues mbi religjionin në fjalë, strukturën, korpusin vleror, aftësinë për tu bërë pjesë e formacionit shpirtëror të një individi, impaktin dhe trendin që i jep një komuniteti të caktuar. Tendenca për të thjeshtëzuar faktin se shqiptarët kanë pranuar një religjion të caktuar apo një tjetër për shkak të një intuite pragmatiste për përfitime, është po aq e vërtetë sa edhe fakti se krushqit shkojnë në kuplara për të gjetur nuse. Gjithsesi ky soj debati është bërë aq imponues sa edhe ne bëhemi pjesë e këtij kurthi, pavarësisht faktit se më e rëndësishme për tu diskutuar është religjioni sot, jo dje, roli i feve në shoqërinë e sotme shqiptare, jo mënyra si shqiptarët morën një fe të caktuar. Ky diskurs është në vijimësi të një “projekti” për ta mbajtur religjionin nën tutelën e supremacisë pozitiviste dhe për të diktuar kahjet e saj. Ajo çka duhet diskutuar është ndikimi që mund të ketë feja në formacionin e ndërlikuar shpirtëror të njeriut modern, sa mund të ndikojë feja në kurimin e depresionit moral që ka mbërthyer shoqërinë, fundja e fundit a ndikojnë vlerat që promovon religjioni në përmirësimin e panoramës së trishtë sociale? Ajo që promovojnë religjionet është ndërtimi i një njeriu të mirë. Për ta thjeshtuar, një njeri me strukturë morale; një njeri që nuk grabit pronën e tjetrit apo pronën publike; një njeri që nuk merr rryshfet duke shfrytëzuar detyrën që i është ngarkuar; një njeri që sakrifikon të mirën vetjake për të mirën e tjetrit; që e sheh rolin e individit në shoqëri si një detyrë dhe e mirë e dhënë për tu përdorur në përputhje me një sistem që nuk bie ndesh me natyrën e Zotit; një njeri që përkundër dëshirës për të zotëruar gjithçka, është i vetëpërmbajtur; që përkundër injorancës është i detyruar të dijë; që përkundër mitomanisë, të jetë me këmbë në tokë; që përkundër mashtrimeve, të thotë të vërtetën. A ka nevojë shoqëria shqiptare për një individ të tillë!? Ky është diskutimi që meriton të shfaqet ekraneve të televizioneve shqiptare më shumë sesa si shqiptarët u bënë katolik, ortodoks apo mysliman. (G. Standard)
Shtuar më 28/05/2008, ora 18:43
Tage: arkiv
Shkruani komentin tuaj!
Të fundit nga kjo kategori