Shkencėtarėt janė duke grumbulluar fakte qė tregojnė se periudha tė shkurtra agjėrimi, nėse mbahen nėn njė kontroll mjekėsor, mund tė sjellin pėrfitime pėr shėndetin tonė. Njė prej tyre ėshtė edhe ndihma qė mund ti japim peronave mbi peshė, pėr tu ēliruar nga kilogramėt e tepėrt.
Por zakonisht, nė legjendėn urbane, agjėrimi ka njė konotacion jo pozitiv, shihet si diēka e pakėndshme, qė nuk sjell pėrfitime afatgjata.
Megjithatė, bėhet fjalė pėr njė legjendė, sepse shkencėtarėt, qė merren ndikimin e ushqimit nė shėndetin tonė, kanė nisur tė grumbullojnė fakte qė tė provojnė tė kundėrtėn e kėsaj pėrshtypjeje.
Kėta shkencėtarė janė tė rrymės qė mbėshtesin faktin se tė hash pak, do tė thotė tė ndikosh pėr mirė nė jetėgjatėsinė tėnde. Dhe ėshtė e mundur qė tė merret njė pėrfitim i tillė pa dhembje.
Nė lidhje me plakjen, zakonisht gjithēka qė ka tė bėjė me tė, pėr sa i pėrket trupit dhe mendjes, kryesisht shkruhet nė gjenet tona, por nga ana tjetėr, edhe ne vetė mund tė pėrmirėsojmė situatat gjenetike pėrmes mėnyrės sė duhur jo vetėm tė tė lėvizurit, pra, stėrvitjeve fizike, por edhe tė tė ngrėnit. Reduktimi i kalorive, ngrėnia mirė, por jo shumė, ėshtė njė nga pak gjėrat qė tregojnė se si ushqimi ndikon nė jetėgjatėsinė tonė. Deri tani njė gjė e tillė ėshtė verifikuar tek kafshėt. Kėshtu qė nga viti 1930 dimė se minjtė, qė vendosen nė njė dietė me pak kalori, jetojnė mė gjatė se ata qė hanė me shumicė dhe qė marrin njė sasi tė madhe kalorish. Ka fakte gjithnjė e mė tė shumta se njė gjė e tillė ėshtė e vėrtetė edhe tek majmunėt.
Rekordin botėror tė zgjatjes sė jetės tek njė gjitar e mban njė lloj i ri miu, qė jeton 40% mė shumė nga sa e ka nė racė. Nėse do ta krahasonim me jetėn e njeriut, bėhet fjalė pėr njė jetėgjatėsi deri nė 120 vjet. Ky mi ėshtė pėrpunuar gjenetikisht nė mėnyrė qė trupi i tij tė prodhojė njė sasi shumė tė vogėl tė hormonit tė
rritjes, me emrin IGF-1.
Niveli i lartė i kėtij
hormoni duket se ēon nė pėrshpejtimin e procesit tė plakjes, si tek njerėzit, ashtu edhe tek kafshėt dhe ėshtė i lidhur me shfaqjen e shumė sėmundjeve qė e kapin njeriun, pėr shembull, nė moshė tė madhe. Ndėrkohė
niveli i ulėt i kėtij
hormoni ėshtė mė mbrojtės dhe ngadalėson plakjen e trupit. Njė mutacion i tillė gjenetik, jo artificial, por natyral gjendet tek njerėzit qė kanė sindromėn Laron, njė kondicion i rrallė, qė prek nė tė gjithė botėn rreth 300 vetė.
Niveli shumė i ulėt i hormonit tė
rritjes, qė vihet re tek kėta persona, duket se i mbron ata nga shumė sėmundje tė rėnda, jo vetėm nga tumoret, por edhe nga sėmundje qė lidhen me moshėn. Ky hormon, qė i ngjan insulinės, ėshtė njė nga autorėt qė e mban trupin tonė nė gjendje tė riprodhimit tė qelizave. Prej tij riprodhohen qelizat. Ky hormon ėshtė shumė i mirė, ndėrsa jemi nė fazėn e
rritjes, por nuk ėshtė i tillė me kalimin e viteve. Por tani del se
niveli i kėtij
hormoni mund tė zvogėlohet pikėrisht pėrmes agjėrimit. Duket se pėr kėtė arsye, trupat tanė nuk kanė mė akses tek ushqimi i pėrditshėm dhe shkėputen nga rritja, ose riprodhimi i shpeshtė i qelizave dhe shkojnė nė njė gjendje mė shumė ruajtjeje se sa aktiviteti. Ndėrsa nivelet e kėtij
hormoni bien, ngadalėsohet edhe procesi i
rritjes dhe disa gjene pushojnė pėrkohėsisht sė funksionari.
Shtuar më 06/08/2012,
ora 16:15