Pa stabilitet politik nuk ka zhvillim ekonomik
Albeu.com
nga Fatmire HASANIËshtë detyrim i secilit shtet të investojnë në pje ë të caktuara ë territorit t ë vet. Edhe pse n ë periudhat e ish republikave t ë Serbis ë ky territor kurr nuk ësht ë konsideruar se ësht ë territori i mirefillt i Serbis ë. Serbia asnj ëh ër ë nuk ka investu n ë k ët ë territor qoft ë n ë veprimatit e zhvillimit ekonomik.industrial apo n ë veprimatrait shoqrore si ç jan ë sh ëndet ësia,arsimi dhe t ë tjera.Ka nevoj p ër nj ë investim t ë madh q ë edhe k ëta qytetar ta ndjej veten se jan ë plot ësisht t ë barabart m ë t ë tjer ët n ë k ët ë vend.

Nga viti 2001 përveç infrastruktur ës nuk t ë ka investime tjera n ë Luginën e Preshevës meq ë n ë shtetin serb ka mbaru m ë koha e investimeve n ë ekonomi shoq ërore n ë interest të zhvillimit t ë prodhimeve ose gjysm ë prodhimeve n ë uzina t ë cakuara.Kjo ishte nj ë politik n ë koh ën e shkuar t ë komunizmit ,tani ësht ë miratura miratur nj ë ligj dhe ësht ë nj ë logjik ekonimike q ë shkon vet ëm n ë interesin privat, n ë ngritjen e bizneseve t ë vogla t ë mesme dhe ato t ë m ëdha .” Ësht ë koha kur shteti n ë asnj ë m ënyr ë m ë nuk do t ë investoj n ë p ërparimin e ekonomis ë porn ë krijimin e kushteve p ër nj ë zhvillim ekonomik , ku viteve t ë fundit nga viti 2001 ësht ë investu mjaft n ë k ët ë segment.Por duk ju bashkangjitur gjithmon edhe investimet q ë realizuar nga donator t ë jasht ëm nga USAID,CEAF,UNDP sidhe Agjencioni Evropian p ër Rikonstruim dhe donator t ë tjer ë t ë vegjel q ë jan ë n ë teren”,deklaroi p ër VALUT ËN krytari aktual i Komun ës s ë Presh ëv ës z.Ragmi Mustafa. Poashtu deri m ë tani ka pasur edhe fondacione tjera q ë jan ë shfryt ëzuar nga autoritetet e pushtetit lokal t ë Lugin ë s ë Preshev ës,p ër shembull Organizata HELP e cila ka b ër ë disa investime fare t ë vog ëla por n ë nj ë far ë m ënyre ka inicuar zhvillimin e bujq ësis ë ,blegtoris ë por edhe t ë mekanizmve me t ë cilat do t ë ngjaj zhvillimi i zejatrive t ë ndryshme n ë Lugin ën e preshev ës.P ërfaq ësuesit e Lugin ës s ë Preshev ës vlersojn ë se k ëto investime n ë infrastruktur ë prej qeversi ë s ë Serbiz ë jan ë baz ë p ër nj ë zhvillim ekonomik meq ë nuk mund t ë zhvillohet n ë asgje m ënyr ë ngritja ekonomike n ëse nuk kemi infrastruktur rrugore ,furnizim m ë t ë mir ë m ë energji elektrike,gj ë q ë jan ë domosdoshm ëri q ë para se t ë ngjaj zhvillimi i industris apo zhvillimi i ekonomise s ë vog ël apo t ë mesme duhet q ë t ë sikurohen t ë gjitha k ëto parkushte t ë cilat jan ë n ë vazhden e realizimit n ë ifrastruktur p ër t ë qen ë element inicues p ër zhvillimin e ekonomis ë n ë t ë ardhmen .


Nga kush varet ekonomia e këtij vendi


Popullata n ë Lugin ë t ë Preshev ës merren kryesisht me tregti,meqense gjendet n ë treknd ëshin n ëd ërmjet Maqedonis ë,Kosov ës dhe n ë brendi t ë vet ë Serbis ë.Nd ërkoh ë k ëtu kemi nj ë qasje m ë t ë madhe t ë t ë gjitha k ëtyre regjioneve n ë zhvillimin e tregtis sidhe k ëmbimin e mallrave natyrisht k ëmbimi I mallrave n ë drejtim t ë Kosov ës dhe Maqedonis ë sidhe anasjelltas.Nd ërkaq njerzit merren me ekonomi t ë vog ël ,ekskluzivisht t ë vog ël dhe n ë k ët ë drejtim nj ë zhvillim sado I vog ël qoft ë si koroprativ bujq ësore,p ërpunimi I produkteve t ë qumshtit nd ëorkoh ë kemi edhe disa bizneseve tjera t ë vogla. Dhe pjesa tjeter merret me bujq ësi sidhe treg ëti n ë rradh t ë par meqense lokacioni n ë t ë cil ën gjendet Lugina e Preshev ës ka disa beneficione lidhur me zhvillimin e tregtis ë.
Parat q ë ngjallin k ët ë vend si ç ndodh n ë t ë gjith ë territoret shqiptare jan ë edhe parat e m ërgimatrve ku shumica e bizneseve realizojn interesat e tyre gjatë periudhës kur mërgimtar ët frekuentojn ë vendin.
Nga 45 mijë banor sa num ëron Komuna e Preshev ës diku rreth 12-14 mij ë banor kryesisht shqiptar ë gjenden n ë bot ën e jashtme n ë Evrop ën Perendimore. Por koh ëve t ë fundit nga konflikti I armatosur q ë isht ë n ë vitin 2001 ka edhe n ë drejtim t ë Shteteve t ë Bashkuara t ë Amerik ës .Poashtu kemi nnj ë num ër t ë konsiderushem ë t ë biznismenve q ë kan ë vazhduar veprimtarit e tyre edhe n ë drejtim t ë Kosov ës.


Ku përfunduan bizneset shoqërore


Kompanit shoq ërore q ë funksiononin n ë koh ën para se t ë p ësoj embragon Serbia,privatizimi i tyre ec ën shum ë ngadal dhe t ë pa sukseshme. Nga 4 kompani q ë jan ë privatize vet ëm nj ëra ësht ë me privatizim t ë suksessh ëm t ë tjerat ose nuk punojn fare ose punojn ë me shum ë pak pun ëtor p.sh nga 150 puntor ë tani punojn ë me 70 ose m ë m ë pak puntir ë si ç ësht ë rasti fabrik ës “METAL” e cila ka reduktura duksh ëm numrin e puntorve pas privatizimit t ë saj.
Nd ërkaq lidhur me bizneset e vogla q ë funksionojn t ë cilat kan ë nj ë num ër sadopak t ë vog ël t ë puntorve,as ato nuk mund t ë funksionojn lirsh ëm pa problemet t ë cilat p ëngojn p ër zgjerimin e tyre dhe rritjen e numrit t ë puntorve.Lidhur m ë k ët ë ç ështje z.Riza Halimi aktualisht p ërfaq ësues i Lugin ës s ë Preshev ës n ë paralamentin e Serbis ë u shpreh:” Ka probleme t ë natyrave t ë ndryshme q ë k ëto biznese t ë vogla nuk mund t ë funksionojn dhe t ë zgjerohen ,nj ëra nga ato ësht ë se kredit ë kan ë qene t ë pavolitshme nuk pasur llogari q ë gjith ë ata afarist t ë p ërdorin kredi nga fondi p ër zhvillim.K ërohen garncet e bankes,e dihet q ë bizneset q ë jan ë n ë fillim dhe zhvillim e sip ër shum ë v ështir merr garanc ën e bank ës .Kishte tentim p ër hapjene e nje fondi garantues ,por ka d ështura. Mandej ësht ë problem i hipotekes por ësht ë procedur e gjat ë dhe e komplikuar,bankat afariste kan ë procedur t ë komplikume kur mund t ë mbulohet me an ë t ë hipotek ës krediti”.
Trupi kordinues ka d ështura q ë me an ë t ë qeveris q ëndrore t ë b ën ë nj ë aktivitet m ë teper p ër t’I mund ësu kushte m ë t ë mira biznesit privat me kredi dhe forma tjera.Deri sa kan ë funksionuar bizneset shoq ërore kan ë qen ë t ë punsuar diku rreth 200 mij ë puntor,por sot bisnesi privat nuk kan ë arritur as t ë z ëvend ësojn ë sadopak k ëto pun ësime.Drejtori p ër Ekonomi dhe biznes privat thekson:”Tani kemi gjendjen edhe m ë t ë v ështire sepse biznesi privat ësht ë edhe m ë I dob ët krahasur me gjendjen e vitit 1992. Pas d ështimit t ë t ë gjitha kompanive shoq ërore q ë kan funksionuar n ë Lugin ë t ë Preshev ës,kompania SIMPO ësht ë e vetmja q ë ësht ë duke funksionuar e cila ësht ë e privatizuar n ë koh ën e Millosheviqit me sitemin me an ë t ë aksioneve.Kjo kompani ka diku rreth 150,d.m.th ësht ë repart I firmave n ë Vranj ë ku gati t ë gjitha firmat shoq ërore q ë kan ë ekziostuar n ë Presh ëv ë dhe rajon kan ë qen ë reparte t ë firmave n ë Vranj ë “.
N ë an ën tjet ër Riza Halimi deklatron se ka k ërkuar q ë n ë fillim t ë 2004 t ë b ëjm ë nj ë analiz t ë realizimit t ë programit por n ë Serbi u b ë ndrrimi I qeveris ë dhe me ardhjen e qeveris ë s ë Koshtunic ës nuk pat ë fare interesim q ë t ë b ëh ët nj ë analiz e shkall ës s ë realizimit ë t ë programit dhe t ë orientimit n ë gjera t ë tjeta duke filluar me ekonomin”, thekson ai.


Shpresat mbeten tek statusi i Kosovës


“ Ësht ë detyrim i secilit shtet t ë investojn ë n ë pjes ë t ë caktuara t ë territorit t ë vet ë. Edhe pse n ë periudhat e ish republikave t ë Serbis ë ky territory kurr nuk ësht ë konsideruar se ësht ë territori i mirefillt i Serbis ë k ështu q ë Serbia asnj ëh ër ë nuk ka investu n ë k ët ë territor qoft ë n ë veprimatit e zhvillimit ekonomik.industrial apo n ë veprimatrait shoqrore si ç jan ë sh ëndet ësia,arsimi dhe t ë tjera.ka nevoj p ër nj ë investim t ë madh q ë edhe k ëta qytetar ta ndjej veten se jan ë plot ësisht t ë barabart m ë t ë tjer ët. Meq jemi n ë prag t ë statusit t ë Kosov ës duhet t ë definohet edhe Serbia se kjo pjes ë ky regjion ësht ë pjes ë ësht ë Brenda k ëtij shtetit apo nuk ësht ë duhet edhe kjo pjes ë e ketij populli t ë jetoj si t ë tjer ët.”
I pyetur nga Valuta se ky mos investim n ë k ët ë vend dhe mos dh ënie hapsir rinis p ër t ë funksionuar k ëtu,a mund t ë jet ë nj ë politik e Beogradit p ër shp ërngulje t ë popullta ës?Lidhur me k ët ë ç ështje Musatafa deklaroi :“Kjo nuk ësht ë nj ë politik e re e Beogradit, ësht ë nj ë politik afatgjate jan ë k ëto elaborate t ë Çubrlloviqve,milloshoviqve elaborate q ë jan ë t ë vulosura me vul ën e akademis ë s ë sh ëknc ës R.S. cysh edhe ndoshta 100 vite p ërpara e njejta ka ngja jo vet ëm me k ëto tre Komuna,por edhe Nishi e Lesovci kan ë qen ë t ë banuara me shqiptar ë por q ë nga viti 1887 ka fillu shp ërngulja qoft ë me dhun ë qoft ë massive qoft ë me diskriminim,edhe m ë tej vazhdon me diskriminime t ë tilla”.Por vlersohet se ësht ë ë koha e fundit q ë n ë prani t ë Bashk ësis ë nd ërkomb ëtare t ë vazhdoj me diskriminime t ë tilla ku vazhdon prezentca e v ëzhgusve dhe monitoruesve evropian po ashtu kemi present organizaten e bnimit dhe sigurimit evropian, mandej kemi nj ë bashk ëpunim t ë posa çam t ë t ë gjitha amabsadave t ë akredituara n ë Beograd ,ato kane q ën ë t ë akredituara edhe n ë koh ën e munizmit dhe koh ën e Millosheviqit por n ë at ë koh ë kan ë qen ë t ë hendikepuara n ë funksionimin e tyre n ë drejtim t ë k ëtyre komunave ku ka pakica nacionale.Por tani ësht ë nj ë v ëzhgim I poca ç sidomos pas mbarimit t ë konfliktit t ë aramtosur.Un ë kujtoj se do t ë jepet drit jeshile ndonj ëh ër ë p ër Serbin q ë t ë ku çet n ë bashk ësin e madhe evropiane p ërderisa dikriminon edhe m ë tek pakicat nacionale si ç jan ë shqiptar ët n ë Lugin ën ë e Preshevës.
Botuar ne Revisten VALUTA
Shtuar më 28/09/2007, ora 11:34
Tage: arkiv
Shkruani komentin tuaj!
Të fundit nga kjo kategori