Ministri Todorov - Bishti i problemit!
Albeu.com
nga Bardhyl MahmutiVendimi i Qeverisë së Maqedonisë për t’u imponuar nxënësve shqiptarë mësimin e gjuhës maqedonase nga klasa e parë fillore nxiti reagime të shumta. Shumica e reagimeve përqendrohet në pasojat dhe nuk sheh shkakun e vërtetë të kësaj problematike.
Konkretisht, përqendrimi i vëmendjes së opinionit publik në vendimin e Ministrit të Arsimit dhe kërkesat e shpeshta për dorëheqjen e tij dëshmojnë për një qasje “nga bishti” të kësaj problematike dhe nuk shohin këtë vendim si rrjedhojë e logjikës unitare të shtetit.
Unitarizmi i shtetit të Maqedonisë, si në të gjitha shtetet tjera unitariste, nuk përmban në vete asnjë dëshirë të jetës së përbashkët. Unitarizmi mbështetet në logjikën e luftës për dominim politik, ekonomik e kulturor dhe si i tillë çon në mënyrë të pashmangshme në tensione dhe konflikte.
Tensionet dhe konfliktet vijnë si rezultat i mosrespektimit të kompleksitetit shoqëror dhe përpjekjeve për dominim të një etnie ndaj etnive tjera, të një kulture ndaj kulturave tjera, të një gjuhe ndaj gjuhëve tjera....Me një fjalë, sovraniteti nga lartë-poshtë është burim i konflikteve të vazhdueshme etnike.

Kjo logjikë e funksionimit përbën thelbin e natyrës së institucioneve shtetërore të Maqedonisë përballë kompleksitetit etnik, ekonomik, kulturor dhe gjuhësor që e karakterizon këtë vend.

Si të dilet nga kjo situatë?

Unitarizmi, si model politik i sovranitetit nga lartë-poshtë, është në kundërshtim me parimet e funksionimit të institucioneve euro-atlantike.

E vetmja rrugëdalje nga situatat e konflikteve permanente ndëretnike në Maqedoni qëndron në aplikimin filozofisë politike të sovranitetit nga poshtë -lartë. Mbështetja në këtë filozofi paraqet formën politike ku komunitetet që nuk kanë as gjuhë, as fe, as kulturë e as tradita të përbashkëta mund të bashkëjetojnë në harmoni. Kjo filozofi është sinonim i këmbimit të vlerave, dialogut të vazhdueshëm, respektit të ndërsjellë ku diversiteti etnik, fetar, kulturor, gjuhësor konsiderohet si trashëgimi e begatshme dhe gjen terrenin e përshtatshëm për zhvillim të mëtutjeshëm.

Mbi këtë orientim filozofik mbështetet organizimi politik i Bashkimit Evropian.
Respektimi i diversitetit gjuhësor përben njërën nga shtyllat themelore te demokracisë dhe kulturës evropiane. Përmes nenit 22 te Kartës së Evropës që ritheksohet edhe në rezolutën e Këshillit të Evropës (14 shkurt 2002) respektimi i diversitetit gjuhësor merr një rol të veçantë në integrimet shoqërore, ekonomike dhe politike, sidomos në projektin e Evropës së zgjeruar.

Mbështetur mbi këto parime, diversiteti gjuhësor përben njërën nga shtyllat e funksionimit te institucioneve te Bashkimit Evropian.

Jo vetëm gjuhët e popujve numerikisht të mëdhenj (gjermanet me mbi 80 milion banorë) por edhe gjuhet e popujve numerikisht te vegjël konsiderohen gjuhë zyrtare te Bashkimit Evropian. Shembulli i Maltës me 387.000 banorë, Estonisë, me 1.4 milion banorë, Sllovenisë me 2 milion banore, Letonisë me 2.4 milion banorë e kështu me radhë që të gjitha konsiderohen si gjuhë zyrtare dhe si trashëgimi e vlefshme kulturore e kontinentit tonë.

Me qellim që të zhvillohet diversiteti etnik në tërë përmasat e saj, Komisioni Evropian parashikoi 240 milion euro për periudhën 2000-2006 ndërsa mbi 400 milion euro për periudhën 2007-2013.

Shtetet që kanë integruar logjiken e diversitetit etnik dhe të legjitimitetit nga poshtë- lartë aplikojnë këtë këndvështrim jo vetëm ne relacion me institucionet e Bashkimit Evropian por edhe në kuadër te territoreve te tyre kombëtare.

Një nga shembujt e shumte paraqet Belgjika. Belgjika, një territor pak me i madh se Maqedonia, për dekada të tera është në kërkim të formave adekuate dhe që nga reformat kushtetuese të vitit 1993, të miratuar në 1994 dhe që ka hyrë në fuqi nga 1 janari 1995, ky shtet shndërrohet nga shtet unitar në shtet federativ të regjioneve dhe të komuniteteve.
Me qëllim të gjetjes së formave adekuate të zhvillimit të diversitetit të vet, Belgjika reformohet në një shtet federativ :

të tri komuniteteve (Komunitetit flaman, Komunitetit francez dhe Komunitetit gjermanofon);
të katër regjioneve linguistike (Regjioni i gjuhës holandeze, Regjioni i gjuhës frënge, Regjioni i gjuhës gjermane dhe regjioni dygjuhësh i Brukselit);
të 10 krahinave
dhe gjashtë parlamenteve: Parlamentin Federal, Parlamentin Flaman, Parlamentin Valon, Parlamentin e Kryeqytetit Bruksel, Parlamentin e Komunitetit frankofon dhe Parlamentin e Komunitetit gjermanofon.

Nga 10.666.866 milion banorë sa ka Belgjika, rreth 60 % i përkasin komunitetit linguistik holandez, rreth 40 % i përkasin komunitetit linguistik frankofon dhe vetëm 67.000 vetë i përkasin komunitetit linguistik gjermanofon. Megjithatë, të tri gjuhët janë gjuhë zyrtare të Belgjikës.
Duke pasur parasysh zhvillimin psikofizik të fëmijëve, gjuha e dytë zyrtare integrohet në sistemin arsimor nga klasa e tretë e ciklit primar( nga mosha 9-10 vjeçare).
Shembull tjetër ku komunitete të ndryshme që nuk kanë as gjuhë, as kulture e as fe të përbashkët dhe jetojnë në harmoni paraqet Federata e Zvicrës.

Përmes decentralizimit në komuna, distrikte, kantone dhe pushtetit legjislativ dydhomësh diversiteti etnik, linguistik, fetar dhe kulturor gjen formën e vet adekuate të zhvillimit në harmoni të plotë.

Sa i përket diversitetit gjuhësorë Kushtetuta e Zvicrës përcakton katër gjuhë kombëtare: gjermanishten, frëngjishten, italishten dhe retoromanishten. Gjuha gjermane është gjuha me e përhapur në nivel federal (e folur prej rreth 63,7% te popullatës), pastaj frëngjishtja(19,2%), italishtja(7,6%) dhe më në fund retoromanishten (0,6%)..

Gjermanishtja, frëngjishtja dhe italishtja janë në të njëjtën kohë gjuhë zyrtare të federatës. Ndërsa gjuha retoromane, është gjuhë zyrtare me të cilën autoritetet federale komunikojnë me folësit e kësaj gjuhe.
Edhe në Zvicër, kriteret e zhvillimit psikofizik të fëmijëve ndikuan që gjuha e dytë zyrtare të integrohet në sistemin arsimor nga klasa e tretë e ciklit primar( nga mosha 9-10 vjeçare).
Mund të vazhdojmë me shembuj të shumtë për të arritur te një konkluzion të vetëm: shoqëritë demokratike diversitetin etnik, kulturor, fetar e gjuhësor e konsiderojnë si vlerë të madhe të trashëguar dhe në mënyrë institucionale kanë krijuar instrumentet adekuate për t’u mundësuar zhvillimin e vazhdueshëm.
Sa i përket diversitetit linguistik, Maqedonia nënshkroi dhe ratifikoi Kartën Evropiane për gjuhët (më 25 korrik 1996). Megjithatë, zyrtarizmi i gjuhës shqipe ka mbetur në kornizat e programeve elektorale të partive politike shqiptare. As nënshkrimi dhe ratifikimi i Kartës Evropiane për gjuhët e as Marrëveshja e Ohrit nuk i detyroi autoritetet e Shkupit që të heqin dorë nga logjika e imponimeve dhe diskriminimeve etnike, kulturore, fetare e gjuhësore.

Në Kongresin e fundit të 19 dhjetorit BDI caktoi si “prioritet të vetin krijimin e opinionit pozitiv për mësimin e gjuhës së mjedisit duke filluar nga klasa e parë e arsimit fillor”.

Së pari:

Terminologjia “gjuhë e mjedisit” është terminologji joadekuate nga këndvështrimi sociolinguistikë për statusin e gjuhëve që mësohen në shkollë; (për një nxënës të Shipkovicës “gjuhë e mjedisit” është e folmja specifike e Shipkovicës. Përmenda këtë fshat se BDI shpesh i referohet këtij fshati. Kuptohet, kur i konvenon!)
Së dyti:

Ky prioritet i BDI-së, është një aventurë e rrezikshme dhe me pasoja të pallogaritshme për zhvillimin psikofizik të fëmijëve;
Derisa shoqëritë e demokracive perëndimore, që nuk ballafaqohen me injorimet e diversitetit linguistik si në Maqedoni, në interes të zhvillimit të fëmijëve të tyre aplikojnë mësimin e gjuhës së dytë zyrtare nga mosha 9-10 vjeçare, imponimi i gjuhës maqedone për fëmijët shqiptar nga klasa e parë e arsimit fillor nuk mund të gjente përgjigje tjetër pos BOJKOTIT.
Së treti:

Ky prioritet i BDI-së, pa zyrtarizmin paraprak të gjuhën shqipe në nivel të shtetit, është argatllëku i radhës që kjo parti i bën politikës antishqiptare të VMRO-së.
Së katërti:

Pasi ministri Todorov vetëm implementon prioritetet programore të BDI-së, shumë e qartë është dekorata që i’u dha nga Universiteti Shtetëror i Tetovës, si shenjë nderimi për respektimin e programit të BDI-së, apo për arritje të larta për arsimin shqip në Maqdoni.

Një nga parimet themelore të Marrëveshjes së Ohrit hap shtegun e tejkalimit të tërësishëm të konflikteve ndëretnike në Maqedoni.

“Një shtet bashkëkohor demokratik, në rrjedhat natyrore të zhvillimit dhe krijimit të vet, duhet vazhdimisht të sigurojë Kushtetutën e tij që tërësisht t’i plotësojë nevojat e të gjithë qytetarëve të saj, në pajtim me standardet më të larta ndërkombëtare si dhe vet të zhvillohet vazhdimisht”. (Parimi 1.4)

Kushtetuta e Maqedonisë nuk plotëson nevojat e shprehjes dhe afirmimit të tërësishëm të diversitetit etnik, ekonomik, kulturor, fetar, gjuhësor. Përkundrazi, duke favorizuar ekskluzivitetin e maqedonasve kjo kushtetutë është shndërruar në gjenerator të konflikteve të vazhdueshme.

Ridefinimi i shtetit si shtet binacional, zyrtarizmi i gjuhës shqipe në të gjitha nivelet e institucioneve shtetërore (me status të barabartë e jo si gjuhë e dytë) dhe gjetja e formave më të përshtatshme të shprehjes së sovranitetit nga poshtë lartë (krahina autonome, regjione, kantone, etj.) janë rrugë e vetme që Maqedonia t’i plotësojë nevojat e shqiptarëve në pajtim me standardet më të larta ndërkombëtare.

Tek atëherë mësimi i gjuhës maqedonase për nxënësit shqiptar dhe mësimi i gjuhës shqipe për nxënësit maqedonas në tërë territorin e shtetit mund të integrohet në mënyrë obligative nga klase e tretë e arsimit fillor. Në të kundërtën, logjika e dominimit dhe ekskluzivitetit etnik do të sjellë në mënyrë të pashmangshme bojkot të gjithanshëm dhe do të paraqes gjenerator të krizave të reja në regjion.
Shtuar më 07/02/2010, ora 23:50
Tage: arkiv
Shkruani komentin tuaj!
Të fundit nga kjo kategori