Krizën e përkeqësuar ekonomike u detyrua t’a pranojë edhe qeveria
nga Edi Rama
Do të doja të filloja me një urim për të gjithë forcat e Policisë së Shtetit, në këtë përvjetor të Policisë së Shtetit dhe me një vlerësim shumë të sinqertë dhe të posaçëm për të gjithë ata, që nën uniformën blu sakrifikojnë në kushte jashtëzakonisht të vështira, përmes pengesash shpesh herë të pakapërcyeshme që lidhen me korruptimin dramatik të drejtimit politik të Policisë së Shtetit dhe që megjithatë i shërbejnë devotshmërisht shoqërisë. Nga ana tjetër përfitoj nga rasti të nënvizoj se ne jemi shumë të vendosur, që tre figurave, besoj unë themelore për një shoqëri që funksionon normalisht në bashkëjetesën e saj dhe që ndërton qetësisht perspektivën e saj, mësuesit, policit dhe mjekut t’u kthejmë të gjithë dinjitetin e cenuar në gjithë këto vite keqqeverisjeje dhe keqtrajtimi të këtyre tre figurave. Kur flas për keqtrajtim të figurës së policit kam parasysh politizimin e tejskajshëm dhe rrënues të forcave të policisë dhe padyshim edhe mungesën e plotë të meritokracisë, në gjithë procesin e promovimit të kontributeve dhe të vlerave brenda për brenda Policisë së Shtetit.



Duke qëndruar për një moment në këtë pikë do të doja të ndaja me ju disa rezultate shumë mbresëlënëse dhe madje deri diku edhe befasuese për mua vetë, të një sondazhi që ne kemi kryer lidhur pikërisht me gjendjen e pasigurisë dhe të kriminalitetit në Shqipëri. Nuk kemi pasur asnjë dyshim që vlerësimi aktual i qytetarëve për papunësinë është padyshim në majë të një shqetësimi të përgjithshëm. Janë 51.4 % të qytetarëve të këtij vendi që situatën aktuale të papunësisë e konsiderojnë shumë të keqe dhe 22.2% që e konsiderojnë të keqe. Të mbledhura bashkë, 73.6% e shqiptarëve e vlerësojnë papunësinë si plagën më të madhe të vendit dhe situatën e papunësisë si shumë të keqe dhe të keqe. Padyshim që edhe korrupsionin e prisnim që po njësoj të kishte një vlerësim shumë negativ dhe ashtu doli, 72%, ose vetëm një pikë e gjysmë nën rezultatin e papunësisë. 48.4% dhe 23.7% mendonin se situata është shumë keq dhe keq. Por që në të njëjtin nivel me nivelin e vlerësimit për korrupsionin dhe vetëm me një pikë e gjysmë nën papunësinë të ishte vlerësimi i qytetarëve për pasigurinë dhe krimin në Shqipëri, kjo ishte mbresëlënëse dhe surprizuese edhe për mua personalisht dhe ne që kemi shqyrtuar të gjitha të dhënat e këtij sondazhi. Janë po 72% shqiptarët që konsiderojnë se gjendja e kriminalitetit dhe pasigurisë në Shqipëri është shumë e keqe apo e keqe. Duke e parë këtë në kompleks, unë vlerësoj që këtu nuk bëhet fjalë vetëm për një rezultat negativ të rrënimit, që si kudo ka përfshirë edhe forcat e rendit, strukturalisht dhe moralisht, por edhe si rezultat i një gjendjeje të përgjithshme ekonomike e sociale që shkon duke u përkeqësuar.



Ne sot jemi në kushtet e një përkeqësimi ekonomik që nënvizohet me forcë, tanimë jo vetëm nga institucionet ndërkombëtare por edhe nga vetë ata që deri dje e mohoni që Shqipëria të kishte krizë, e mohonin që Shqipëria të vuante pasojat e një krize. Vetë ministri i Financave në të dhënat për rritjen ekonomike, në një hark shumë të shkurtër kohe ka paraqitur të gjithë spektrin e një krize të papërballueshme për këtë qeveri, e cila deri dje e fshehu krizën, ndërsa sot nuk di ç’të bëjë me krizën. Praktikisht sot Shqipëria qeveriset nga kriza. E ndjejnë familjet, e ndjejnë ushqimoret, ku ka një borxh në rendin e 150 milionë eurove të shkruar me dorë në çdo libër mbi banak, e ndjejnë sipërmarrjet, biznesi i vogël që po mbytet, e ndjejnë padyshim dhe bizneset e mëdha. Përpara pak ditësh unë kam pasur një bisedë të gjatë me një përfaqësues të një kompanie VIP në Shqipëri dhe më rezulton se pesha e krizës mbi kompanitë e mëdha është dramatike.



Të premten Fondi Monetar Ndërkombëtar raportoi se vlerëson një rritje ekonomike vetëm 0.5% për vitin 2012. Përpara një muaji ishte Banka Botërore që vlerësonte se rritja ekonomike për vitin 2012 do të jetë vetëm 0.8%. Nëse shumëkush nuk ja vuri veshin Partisë Socialiste, kur deklaronte qysh prej një viti se jemi në një situatë të atillë ekonomike që mund të përfundojmë në fund të 2012-ës me një rritje nën 1%, sot ka konfirmimin nga institucionet, që i kemi përgjithësisht si pika referimi të pakontestueshme kur vjen fjala për vlerësimin e rritjes. Ne shohim sigurisht me shumë shqetësim, por nga ana tjetër edhe me një vlerësim indirekt për punën e ekspertëve tanë, faktin që në fillim të vitit shifrat edhe të këtyre institucioneve janë shumë më optimiste dhe në fund të vitit shifrat ju afrohen pothuajse përpikshmërisht shifrave tona, shifrave që ne parashohim qysh në fillim të vitit. E pra sot jemi në kushtet kur vete ministri i financave pranon se rritja është 1.5%. Hap i madh për zotërinë që i afrohet kështu shifrave të institucioneve ndërkombëtare, ndërkohë që në tetor thoshte 4%, në nëntor thoshte 3%, në dhjetor më gjysmë zëri dhe me gjysmën e gjelit në fyt 2% dhe tani pranon 1.5%. Besoj që në shkurt do të shkojë të 1%-shi. Po çfarë do me thënë kjo? Se këto duken shifra pa shumë distancë nga njëra-tjetra. Kjo do të thotë 200 milionë dollarë më pak. Kjo do të thotë me troç akoma, shumë më pak para në të ardhurat e mundshme të çdo familje shqiptare. Çfarë solli kjo? Kjo solli veç të tjerash rritjen e borxhit publik, që zyrtarisht është 61.5%. Por po të shtojmë punët publike të papaguara është 62.5% dhe po të shtojmë të gjitha ato detyrime që Qeveria i ka në kurriz, pavarësisht se nuk i njeh, por që burojnë nga detyrimet e gjykatave, jemi mbi 100% të borxhit publik shqiptar. Dhe në fakt sot jemi në kushtet e një bilanci. Sepse lajmi vërtet shumë i keq është që kemi shifra që verifikojnë kurbën e rrënimit, por lajmi i mirë është që dhe 6 muaj jemi nën këtë qeveri. Dhe jemi në kushtet e një bilanci. Dhe sigurisht që s’mund të ketë pastaj slogan tjetër përveç sloganit “për para”, slogani i prezantuar nga kryeministri që është në detyrë edhe për 6 muaj.



Zyrtarisht u raportua se në 9 muajt e parë të vitit 2012, sektori i ndërtimit ka produktivitetin më të ulët që nga viti 2005. Ndërsa duke ju referuar shifrave zyrtare, megjithëse diferenca mes tyre dhe realitetit është e madhe, por po ju referohemi atyre, në periudhën korrik-shtator 2012, tregtia, hotelet dhe restorantet, përfshirë turizmi, na qenkan rritur më pak se 1%, krahasuar me vitin 2011. Pra bumi i madh turistik s’na paska prodhuar në këtë sektor asgjë më shumë se sa më pak se 1% rritje, krahasuar me 2011. Këtu jemi në kushtet, kur unë e përsëris, përballemi me shterimin e një modeli të caktuar ekonomik dhe zhvillimi. Përballemi në kushtet e një përputhjeje mes shterimit të modelit dhe krizës, krizës që nisi si një krizë financiare e përgjithshme dhe që sot më shumë se sa krizë financiare globale është një krizë e përkeqësuar nga mos njohja e krizës, nga mospranimi i efekteve të krizës, nga mos menaxhimi i krizës. Dhe të dyja këto bashkë e kanë vendosur Shqipërinë, e kanë vendosur shoqërinë tonë në një morsë, duke e shtrënguar përditë e më shumë ekonominë familjare dhe ekonominë kombëtare. Çfarë duhet të bëjmë? Duhet të rindërtojmë modelin dhe duhet me patjetër të adresojmë krizën, duke filluar të hapim morsën dhe të lehtësojmë frymëmarrjen e familjeve. Jo më kot mendojmë se duhet nisur urgjentisht nga biznesi i vogël dhe tek biznesi i vogël duhet parë një nga aleatët, partnerët, instrumentet e fillimit të procesit të lehtësimit të frymëmarrjes. Jemi në kushtet e një frymëmarrjeje tërësisht spazmodike të ekonomisë dhe sot jemi në kushtet kur u vonuan 11 ditë pagesat e administratës dhe në harkun e këtyre 11 ditëve u dëgjua një fraze që Shvejku do ta kishte zili. Jarosllav Hasheku do të ndihej vërtetë i kompleksuar përpara ministrit të financave që tha “pagesat e vonuara nuk janë për faj të qeverisë, por për faj të institucioneve”. Domethënë Qeveria nuk ka lidhje me institucionet. Qeveria nuk ka lidhje me të gjitha hallkat e shtetit që administron, se është një korpus më vete dhe një nga punët që bën është se ju derdh ca lekë këtyre. Dhe kur vonohen këta qeveria nuk ka faj sepse është në sloganin për para. Dhe është e fokusuar për para. Të shkojmë për para dhe këta që ngelen mbra-pa, kanë faj vetë. Nga ana tjetër Thesari i Shtetit gjente kohë për t’u marrë dhe para për të disbursuar, për të paguar mbikëqyrjen e punimeve të katit të tretë të ministrisë së Financave, por jo për personat me aftësi të kufizuar.



Një indeks i publikuar së fundmi, midis 35 shteteve të Europës nuk kishte se si të mos evidentonte, që Shqipëria është e fundit për cilësinë e jetës në Europë. Të ardhurat për frymë sipas fuqisë blerëse standarde të shqiptarëve, sepse kjo është një shifër që na intereson në mënyrë të veçantë, janë 28% e mesatares evropiane. Pra padyshim jo vetëm më të ulëtat në Europë, por 28% e mesatares evropiane. Dhe konsumi mesatar i shqiptarëve është 31% e mesatares evropiane. Jo 31% duke u nisur nga më e larta, por 31% e mesatares evropiane dhe sigurisht më i ulëti në Europë. Dhe ndërkohë pabarazia vjen dhe rritet. Jemi një vend, që në Europë është ndër më të pabarabartët. Është sigurisht në vendet me pabarazi më të lartë, me qasje për të kapur majat, padyshim. Nuk ka si të jetë ndryshe, kur më pak se 5% e njerëzve zotërojnë më shumë se gjysmën e pasurisë së depozituar në këtë vend. Dhe çfarë na pret në këto muaj. Se ky është një shqetësim i jashtëzakonshëm për ne, për dy arsye: E para sepse përkeqësimi dhe vazhdimi i këtij rënimi rëndon edhe më shumë mbi të gjithë, mbi familjen, mbi sipërmarrjen, mbi ekonominë kombëtare në përgjithësi, dhe e dyta sepse pas 6 muajsh ajo çka do të marrim në dorë do të jetë një peshë ende më e rëndë, për shkak të asaj që është e pritshme në këto 6 muaj, duke parë mënyrën se si shihet situata nga ata që keqqeverisin Shqipërinë. Zbatimi i buxhetit 2013, nuk diskutohet, është absolutisht i rrezikuar. Është mbështetur në parashikime të pavërteta dhe ndërkohë jemi në një 6-mujor ku ka një fushatë elektorale. Dhe ankthi që shpreh slogani “për para” do të bëjë që padyshim një pjesë e mirë e atyre parave publikë, që duhet të shkojnë gjetkë, të shkojnë për fushatën elektorale, siç ka ndodhur në 2009-ën, siç ka ndodhur në 2012-ën. Ju me siguri i keni ndjekur analizat e ministrive, ministrave, gjatë kësaj jave, se Shqipëria ka ministra nuk ka ministri në fakt. S’ka asnjë referencë me programin qeverisës 2009-2013. Asnjë referencë. Asnjë ministër nuk thotë: programi ynë i vitit 2009 ishte ky dhe ne realizuam këtë, këtë, këtë gjatë këtij viti. Dhe nuk ka si të ketë, sepse po të merrni dhe të lexoni programin e Partisë Demokratike të vitit 2009 do të jeni shumë në vështirësi për të zgjedhur të qeshni apo të qani, duke dëgjuar analizat e ministrave. Nuk ka asnjë referencë me strategjinë e tyre për Zhvillim dhe Integrim 2007-2013. Është një qeverisje totalisht për para.
Kriza energjetike. E dëgjuat vetë me veshët tuaj se çfarë u tha për CEZ-in. A thua se ishte një banak për të shitur qofte përpara Kryeministrisë dhe qoftexhiu nuk arriti dot të mbijetojë. Dhe ministri shprehu dhe keqardhjen. Ja dhamë banakun, tha, shiti sa mundi dhe iku. Ndërkohë që sot jemi në kushtet e një shitjeje të 4 hidrocentraleve. Ka pasur shumë shitje të papërgjegjshme të pasurisë së përbashkët, pasurisë publike, por kjo besoj se është me e papërgjegjshmja ndër to, sepse është shitja e katër aseteve fitimprurëse për shtetin. Ne e përsëris do t’i zmbrapsim këto katër hidrocentrale nga duart e privatit tek duart e publikut përsëri.



Dhe unë ja përsëris kompanisë të mos i blejë këto katër hidrocentrale. Është një privatizim që do ta zmbrapsim. Ne nuk mund të lejojmë, që një pasuri publike, asete të publikut që janë fitimprurëse dhe për të cilat janë investuar së fundmi paratë e shqiptarëve, të shiten. Si të shiten? Pse të shiten? Privatizimi ka sens, kur shteti nuk arrin dot ta menaxhojë në mënyrë të efektshme një aset. Privatizimi nuk ka sens kur aseti funksionon. Për ç’arsye duhet t’i kalojë privatit. Për ç’arsye ne duhet pastaj t’i shtrijmë dorën këtij privati për energjinë që duhet për të furnizuar publikun. Shikoni kreditë me probleme. Ato vazhdojnë të rriten dhe në fund të nëntorit arritën zyrtarisht 23%, çka do të thotë se në fund të vitit që mbyllëm do të jenë 10% e prodhimit kombëtar. Prandaj ndër të tjera krediti është bërë më i shtrenjtë dhe më i shtrënguar. Është më i ulët importi i makinerive dhe pajisjeve. Ka më pak makineri dhe pajisje, më pak linja prodhimi, nuk ka vende të reja pune, nuk ka punësim, nuk ka të ardhura shtesë për buxhetet familjare, ka më pak konsum dhe sigurisht ka më shumë borxhe nëpër ushqimore.
E dëgjova kryeministrin kur u kujtua të fliste për punësimin. Përpara ca kohësh tha: Ne kemi krijuar vende pune, por janë të padukshme. Vende pune të padukshme. Përpara 4 vjetësh premtoi 160 mijë vende të reja pune. 160 mijë. Sot me shifra zyrtare janë 51 mijë vende pune më pak se në vitin 2009. Për çfarë flasim? Ato të padukshmet nuk i ka kapur dot as INSTAT-i, që kryeministri e ka nën sqetull, jo më të mund t’i kapim ne apo t’i kapni ju. Ato të dukshmet janë zyrtarisht 51 mijë më pak se në vitin 2009. Pra sot në qoftë se ky vend do të ishte normal, kryeministri do të duhej të fshihej i dorëhequr, jo të jepte konferenca shtypi për vende të padukshme pune, që janë rritur me mijëra, pasi ka një llogari 211 mijë vende pune, ato të premtuarat dhe ato të humburat, që i mungojnë sot qytetarit shqiptar në faturën, që duhet të bëjë gati për në 23 qershor. Dhe sigurisht që papunësia është e keqja më e madhe. Sondazhi ynë e tregon. Çdo sondazh që mund të bëni e tregon, por shërimi apo lehtësimi i kësaj plage, jo vetëm që nuk ka ndodhur, por përkundrazi plaga vetëm është zgjeruar dhe është gangrenizuar. Si mundet dot të flasim pastaj, nëse ka apo s’ka në Shqipëri 1 milionë të papunë. 1 milionë të papunë është një shifër e rrumbullakosur, se saktësisht është ende më e madhe. Me standardet e kalkulimeve që bën bota ku jetojmë, jo me standardet e padukshme, të vendeve të padukshme të punës, që i sheh vetëm kryeministri, por që në fakt as ai nuk i sheh, por i shet në propagandë, sepse është ajo për para.



Për ta mbyllur dua të ritheksoj se në qoftë se ka një rrugë për të dalë nga kjo situatë, nga ky kurth ku kanë rënë brenda gjithë shqiptarët si rezultat i një keqqeverisjeje që e ka burimin te një mandat i vjedhur për para dhe që synon të shkojë për para edhe 4 vjet të tjera, kjo rrugë kalon përmes rindërtimit të modelit. Një industri prodhuese në shërbime, turizëm, bujqësi dhe në zhvillimin rural. Investime prodhuese, që sjellin punësim. Ndërkohë ne e propozuam dhe para tre javësh kur diskutohej paketa fiskale dhe e përsëris, në 100 ditët e para do të heqim taksën e biznesit të vogël dhe do të lehtësojmë frymëmarrjen për 70 mijë familje të vetpunësuara, që nëse llogarisim një mesatare, prej minimumi dy vetash për çdo familje, bëjnë 140 mijë shqiptare. Dhe ndërkohë do hapim një shteg, që të tjerët të vetëpunësohen me biznes të vogël. Do ta heqim taksën e biznesit të vogël në 100 ditët e para. Fatkeqësi që nuk arrijnë dot ta kuptojnë, por nuk arrijnë dot ta kuptojnë sepse janë të mbërthyer në ankthin e sloganit për para, për para, për para, për fitore të reja, për para, për para, për para.
Nga ana tjetër do të bëjmë një politikë të re fiskale për të ulur kostot në bujqësi, që të përfitojnë 312 mijë familjet që jetojnë në fshat, dhe jo vetëm 12 mijë familje, siç përfitojnë me skemat mbështetëse të qeverisë së sotme, që janë skema klienteliste dhe të korruptuara. Do ta pesëfishojmë financimin publik për bujqësinë, do të rehabilitojmë sistemin ujitës e kullues. Uji në arë është synimi ynë. Një vend që është i dyti në Europë për nga pasuria ujore dhe që nuk arrin dot të ujisë një përqindje shumë të lartë të tokës së bukës është një vend që i është dorëzuar rrënimit. Sigurisht që do të fokusohemi tek formimi profesional edhe për qytetin edhe për fshatin. Do ta 10-fishojmë financimin publik për formimin profesional. Të gjitha këto janë shifra të kalkuluara, se kur dëgjoni 5-fishim këtu e 10-fishim atje, mund t’ju duket si një përrallë elektorale, por janë shifra të kalkuluara. Do të mbështesim punësimin në sektorë të manifakturës, të shoqëruara me politika fiskale lehtësuese. Mos harrojmë atë që ka ndodhur aktualisht me atë pjesë të sektorit, që ende mbijeton në industrinë fasone, një dramë e jashtëzakonshme. Janë familjet më të varfra të Shqipërisë, që ushqehen në atë industri. Ka një numër shumë të madh grash nga familje të varfra që punojnë në atë industri, e cila vetëm në janarin e vitit të shkuar humbi 30 mijë vende pune.



Do të fokusohemi shumë te prona dhe do t’i japim një shtysë të re, shumë të fortë zgjidhjes së problemit të pronës. Do t’i japim fund padyshim arbitraritetit të administratës tatimore dhe nuk do të ketë më një situatë të atillë, ku brenda një mazhorance qeverisëse, 6 ligjet bazë të ndryshojë 74 herë, duke e bërë komplet të paparashikueshëm sistemin. Kemi pasur kontakte të vazhdueshme me sipërmarrjen, kemi pasur kontakte edhe me disa institucione brenda sipërmarrjes që nënvizojnë se arbitrariteti i administratës tatimore është një nga problemet themelore që duhet zgjidhur. Shërbimi kombëtar shëndetësor është një prioritet. Nuk mund të pranojmë që në një vend me 1 milionë të papunë, t’u thuhet njerëzve, mos u sëmurni nëse s’keni lekë, sepse jeni të pasiguruar dhe pa lekë nuk ju prekim dot me dorë. Përkundrazi shërbimin shëndetësor duhet t’a japë me patjetër shteti, duke e blerë shteti, jo duke e lënë që ta blejë qytetari dhe qytetarit që s’ka lekët t’i thotë mos u sëmur. E fillova me krimin dhe pasigurinë dhe do ta mbyll me krimin dhe pasigurinë, duke nënvizuar që në mënyrë të vendosur ne do ta ndryshojmë tërësisht rezultatin e vlerësimit të publikut, për gjendjen e pasigurisë. Është skandaloze.
Shkruani komentin tuaj!
Të fundit nga ky opinionist
 
Tifozët Kuqezi në ndeshjen Shqipëri-Spanjë. Foto: Nderim Kaçeli/Albeu.com

Tifozët Kuqezi në ndeshjen Shqipëri-Spanjë. Foto: Nderim Kaçeli/Albeu.com