2013, viti i ndryshimit
nga Edi Rama
Do të doja të bëja një përmbledhje për këtë vit që po ikën, duke prekur disa aspekte që në këndvështrimin tim do të jenë shumë të rëndësishme edhe për vitin dhe vitet që vijnë. Së pari aspektin e pasurisë së përbashkët të shqiptarëve. Sot ekonomia reale paraqitet në rënie të vazhdueshme në sektorët e vet kryesorë dhe unë mbroj bindjen që modeli ekonomik dhe social i zhvillimit, mbi të cilin kemi bazuar rritjen në gjithë këto vite ka shteruar. Sot është koha për të mbyllur një kapitull dhe për të hapur një kapitull të ri, duke e rimenduar, rikonceptuar dhe rindërtuar modelin e zhvillimit ekonomik e social të vendit. Praktikisht duke i marrë sektorët me radhë.

Sot në sektorin elektroenergjitik shqiptar kemi situatën më të rëndë në një histori, që prek thuajse gjysmë shekulli. Dhe për shkak të keq administrimit, të korrupsionit të rëndë dhe të mungesës së plotë të një vizioni për të ardhmen, sistemi elektroenergjitik shqiptar ka akumuluar një borxh të ndërsjelltë në nivelin e 1.2 miliardë dollarëve. U privatizua shpërndarja. Ne sigurisht nuk jemi kundër privatizimit, përkundrazi e konsiderojmë privatizimin si një instrument për të rritur efektshmërinë, për të zvogëluar humbjet dhe për të rritur punësimin në tërësi. Në rastin konkret, e thamë dhe nuk ndjehemi mirë që fjalët tona koha i provoi katërcipërisht, që privatizimi i shpërndarjes ishte i konceptuar gabim, u zhvillua mbi një trase të projektuar gabim dhe nuk kishte si të sillte me shumë se sa pasojat e një gabimi. Dhe sot CEZ-i është praktikisht i falimentuar, me një dëm disavjeçar në rendin e 1 miliardë dollarëve. Ka krijuar një ngërç në sistem dhe ky ngërç shkon tek konsumatori, shkon tek niveli i familjes së zakonshme dhe deri te niveli i prodhuesve privatë. Nga ana tjetër KESH-i, kompania publike e energjisë elektrike, e cila prodhon energji është e falimentuar. Jeton falë financimit me garanci nga buxheti i shtetit. Shty ta shtyjmë. Dhe sot KESH-i nuk arrin të paguajë as pagat e veta. Çështje tjetër që ka një strukturë tërësisht të fryrë, për arsye të dhënies së ushqimit militantëve partiakë. Dhe sot kjo kompani publike u ka borxh bankave dhe të tretëve një shumë rreth 280 milionë dollarë. Përtej të gjithave është një zinxhir borxhesh që përfundon te prodhuesit privatë, tek ata që kanë përfituar nga i ashtuquajturi liberalizim i tregut të energjisë, ndaj të cilëve, sot borxhi është 20 milionë euro. Dhe të gjitha këto padyshim shkojnë dhe përfundojnë në faturën e qytetarit shqiptar, e familjes së zakonshme, që sot paguan dyfishin e çmimit të energjisë dhe madje për një furnizim jo më të garantuar si disa kohë më parë. Jemi të gjithë dëshmitarë të ndërprerjeve të vazhdueshme të energjisë dhe në zona larg Tiranës këto ndërprerje janë drastike. Ka dështuar i gjithë modeli i tregut dhe gjithë sistemi tarifor i energjisë është i tëri në kurriz dhe në dëm të qytetarëve shqiptarë.

Privatizimi i HEC-eve. Jemi dëshmitarë se katër hidrocentrale u futën në proces privatizimi, pasi kanë dalë me një bilanc pozitiv në operacionet e tyre të mëvetësishme. Pra secila prej këtyre strukturave është fitimprurëse. Dhe mbi to është investuar nga shteti me taksat e qytetarëve një shumë prej 40 milionë eurosh. Janë kredi që i paguajnë qytetarët shqiptarë, por çmimi në privatizim i tyre, për Mega është sa gjysma e çmimit të tregut. Dhe çmimi i ofruar, që duket sipas procedurës si çmimi më i lartë 1.5 milionë euro për Mega, është sa gjysma e çmimit të ofruar për Hidrocentralin e Lanabgreasit. Dhe kush është arsyeja, cili është standardi, mbi ç’vizion privatizohen këto struktura fitimprurëse? Dhe privatizohen me humbje? Sigurisht ne e dimë. Për të futur disa para në arkën tërësisht të zbrazur të shtetit që sot praktikisht është vetë në ethet e falimentimit. Dhe ajo që ndodh është jo vetëm një dëm 115 milionë euro në shitje, jo vetëm një kredi në kurriz të qytetarëve shqiptarë mbi 40 milionë euro, por dhe një fluks negativ të ardhurash për KESH-in, rreth 25 milionë euro. Kjo nuk është procedurë privatizimi. Kjo nuk është procedurë e bazuar mbi interesin publik. Kjo është grabitje. Dhe ne nuk do ta njohim privatizimin e këtyre katër hidrocentraleve. Unë dëshiroj që t’ua bëj të qartë në mënyrë të drejtpërdrejtë dhe transparente ofertuesve: mos shkoni më tutje në këtë proces. Ne nuk do të lejojmë që këto pasuri të të gjithë shqiptarëve të grabiten për llogari të qeveritarëve, që sot nuk arrijnë dot më, të mbajnë shtetin në këmbë, për shkak se keq qeverisja e tyre e ka katandisur të gjithë procesin e çuarjes përpara të punëve të shtetit në një proces mbijetese të përditshme. Njësoj si me familjet që jetojnë me lakun e borxheve në fyt.

Le të shkojmë te koncesionet. Ku janë koncesionet e shumë trumbetuara në energji. Në letër sigurisht që janë shumë. Janë mbi 300 koncensionet për HEC-e, por ka një shifër që është në prag të qesharakes. Vetëm 4% e konsumit total të energjisë vjen nga privatët. Edhe ata që arrijnë të prodhojnë nuk paguhen dhe kanë hyrë brenda një zinxhiri borxhesh. E thashë më parë dhe e përsëris, borxhi ndaj tyre kap shifrën e 20 milionë eurove dhe koncesionet janë kthyer në letra që tregtohen në një treg të zi të klientelës politike. Klientë të pushtetit i marrin këto letra dhe pastaj dalin në këtë treg dhe i shesin. Ne, pa as më të voglin dyshim, do mbështesin shumë fort, madje po bëjmë një plan paketash lehtësuese për të gjithë ata koncensionarë, që i kanë fituar koncesionet me transparencë dhe po i plotësojnë një për një detyrimet ligjore dhe financiare. Fjala vjen një koncesion që ka funksionuar më së miri është ai i aeroportit të Rinasit. Është vetëm një shembull, që e solla për të thënë se çfarë është një investim dhe menaxhim serioz, krahasuar me gjithë këto letra që hidhen në treg në formë koncesionesh, por që në fakt kthehen në letra me vlerë, të një tregu të zi, duke kaluar dorë më dorë. Dhe nga ana tjetër nuk kam asnjë ngurrim ta përsëris edhe sot: Ne do t’i ç’bëjmë ato koncesione që kanë transferuar të drejta në mënyrë korruptive, që kanë cenuar sigurinë e shërbimeve në të gjitha kuptimet dhe nuk kanë plotësuar detyrimet ligjore dhe kontraktuale. Ky nuk përbën asnjë angazhim tjetër, përveç angazhimit për të ndërtuar shtet. I takon në fakt çdo qeverie, i takonte kësaj qeverie, sot në ikje, për të ndjekur hap pas hapi gjithë procesin e implementimit të koncesioneve dhe për t’i marrë këto masa. Por sigurisht që kjo qeveri nuk mund t’i marrë këto masa, sepse këto koncensione janë dhënë në funksion të një tregu të zi letrash, që marrin vlerë përmes kanaleve të klientelës së pushtetit. Ndërsa koncesionet në letër, që nuk kanë filluar ende, qofshin hidrike, qofshin solare, qofshin ato të erës, dhe që sot janë në kundërshtim me detyrimet kontraktuale, të gjitha do të rishikohen. Dhe ndërkohë askush nuk mund të përfitojë një afat të ri kohor në këta 6 muaj të fundit. Është në shkelje të ligjit dhe ne nuk do ta pranojmë. Koncensioni i pullave fiskale sjell një dëm 30 milionë euro minimalisht, mbi sipërmarrjen. Do të rishikohet. Llotaria Kombëtare, e kemi thënë dhe e përsërisim, me një çmim sa 1/10 e çmimit real, por më shumë se sa vetë çmimi problemi qëndron tek kalimi i të drejtës nga publiku te privati dhe te kalimi i përfitimeve nga publiku te privati. Nuk do të pranohet si e tillë dhe nuk do të lejohet si e tillë. Koncesioni i shënjimit të hidrokarbureve për tregtim është një koncesion i cili duhet ribërë dhe do të ribëhet. Formati aktual i këtij koncesioni vetëm rrit kostot dhe nuk garanton cilësi. Dëmi vjetor nga ky koncesion është 15 milionë euro, 150 milionë euro në 10 vjet. Po ashtu koncesioni i skanerëve të doganës nuk e garanton sigurinë dhe do të rishikohet seriozisht, sepse nuk ka koncesion që të rrisë kostot për biznesin dhe për publikun dhe nuk mund të ketë transferim të pjesshëm dhe të pagarantuar të shërbimeve.

Ajo që ka ndodhur, është që të gjitha këto të drejta qeveria i ka tregtuar. I ka tregtuar për interesa qartësisht korruptive. Ato 1.3 miliardë dollarë që kanë marrë arratinë nga Shqipëria në rrugë ilegale përmes evazionit, krimit të organizuar, korrupsionit, nuk kanë dalë nga hiçi. E gjithë kjo skemë për të cilën po flasim, e abuzimit me pasurinë e përbashkët, është pjesë edhe e kësaj shume parash. Sigurisht në një pjesë vetëm, por është pjesë. Ka koncesione të pashpallura që janë praktikisht të dhënë, aktivë: kazino në kryeqytet, lojëra fati, makina elektronike që thithin para, para prindërish dhe fëmijësh të varfër që sot zotërohen nga një klientelë, kockë e fortë e oborrit të pushtetit. Nuk do të ekzistojnë pas 6-muajsh. Dhe sigurisht që përfituesit e parave marramendëse nga këto koncesione të pashpallura do të duhet të përgjigjen.

Le të kalojmë në sektorin e naftës. Është një pasuri e përbashkët. Është tërësisht jashtë kontrollit të shtetit dhe jashtë çdo rendi ligjor. Skandali i naftës “Virgin” tregoi se në këtë sektor, jo për llogari të interesit publik, por për llogari të interesave të errëta deri dhe kriminale janë të implikuara struktura të nivelit më të lartë në Ministrinë e Brendshme, Ministrinë e Financave dhe në Ministrinë e Ekonomisë. Çfarë ndodh sot me gjithë sektorin? Shqiptarët duhet ta dinë se praktikisht nafta e nxjerrë nga nëntoka shqiptare shkon afërsisht në 1 milionë ton. Dhe Shqipëria është një nga ato pak vende evropiane, që ka rezerva kontinentale, pra tokësore të naftës, pa llogaritur pjesën e rezervave në det. Dhe çfarë marrin shqiptarët përmes shtetit dhe përmes strukturave të administrimit të interesit të tyre publik nga kjo pasuri? Shuma të papërfillshme. Dhe mbi të gjitha në këtë vend si askund tjetër është mohuar standardi ndërkombëtar i të drejtës sovrane. Ka një standard ndërkombëtar të së drejtës sovrane mbi këtë pasuri dhe ne do ta vendosim këtë standard. Dëmi që i shkaktohet sot shtetit dhe çdo qytetari shqiptar është 160 milionë dollarë në vit. Në katër vite, në një mandat qeverisës është 640 milionë dollarë. Dhe 640 milionë dollarë i mungojnë buxhetit vetëm nga moszbatimi i qëllimshëm i standardit ndërkombëtar të së drejtës sovrane. Brenda një sektori, dihet botërisht, ka heqje dhe dhënie të drejtash në rrugë tërësisht korruptive, që e kanë shkatërruar imazhin e Shqipërisë, klimën e biznesit në këtë sektor dhe që mbi të gjitha kërcënojnë të shkaktojnë një dëm financiar, që në arbitrazhin ndërkombëtar i kalon 1 miliardë dollarët.

Po situata në Albpetrol? U bë një privatizim i errët. U deklamua një shifër e bujshme. Për ne s’ishte as e besueshme dhe as e bujshme, sepse praktikisht mënyra se si u konceptua privatizimi, duke përfshirë brenda edhe një të drejtë ekskluzive të shtetit, nënkuptonte një shifër ende më të madhe. Megjithatë sot Albpetroli nuk është as i privatizuar, as i shtetit. Është thjesht një strukturë, që lidhet me një pjesë të rëndësishme të pasurisë së shqiptarëve, ku vidhen 80-100 mijë ton naftë në vit. 50 milionë dollarë në vit dëm. 50 milionë dollarë që nuk vijnë në arkën e shtetit të shqiptarëve po shkojnë gjetkë dhe dëmi në 4 vite, në një mandat është 400 milionë dollarë. Dhe pavarësisht pronësisë së Albpetrolit deri në qershorin e ardhshëm, a do të jetë pronë publike, apo do të bëhet pronë private përmes këtij privatizimi që duket se është në ngërç, unë dua t’i siguroj gjithë shqiptarët se përmes ligjit ne do të hyjmë aq thellë në aferat e kësaj pjesë të sektorit sa do të habitet gjithë Shqipëria.

Më tutje kemi “Armo”-n, si një aset i privatizuar. Është një aset i privatizuar, për çfarë? Për të mosfunksionuar. Ky është fakti rrëqethës, sepse nuk ka një vend ku ka një pasuri kombëtare, si nafta dhe ku ka një rafineri, ku nafta të ikë për t’u përpunuar jashtë. Jo për shkak se mungojnë kapacitetet. Kjo është e qëllimshme. Dhe zinxhiri i eksplorimit, të rafinimit dhe marketimit, që është çelësi i suksesit në këtë sektor për të gjitha ato vende që e disponojnë këtë pasuri, këtu në Shqipëri është hedhur në detin e korrupsionit. Është e papranueshme dhe meriton një fokusim sa ligjor aq edhe teknik shumë të thellë. Ne jemi duke e bërë këtë fokusim. Zinxhiri i borxheve dhe detyrimeve fiskale, në eksplorim dhe rafinim, eksplorimi përfshin edhe Albpetrolin, dhe tregtinë me pakicë kalon në një shumë mbi 150 milionë euro. E për ç’arsye kjo llogari duhet t’u faturohet shqiptarëve?! Për ç’arsye duhet që personat përgjegjës për këtë llogari të pasurohen në mënyrë marramendëse dhe ky vend, ky popull, njerëzit e zakonshëm të paguajnë dëmet për këtë pasuri?! Sot që flasim, praktikisht privatizimi i “Albpetrolit” ka mungesë të theksuar transparence minimalisht. Deklarata tërësisht kontradiktore. Ministri duket sikur nuk di asgjë. Zëvendësministri duket sikur reciton tekste që nuk i kupton as vetë. Kryeministri nuk flet, është i zënë me kokën e Ali Pashës. Ndërkohë që ministri i Financave gati sa s’e thotë se ka humbur çdo shpresë. Po kush e mban përgjegjësinë për gjithë këtë ngërç dhe kush përgjigjet për besueshmërinë e gjithë këtij procesi, që pavarësisht se si përfundon në vetvete cenon çdo proces që shteti shqiptar ndërmerr në synimin për të përfshirë ofertues ndërkombëtarë? Megjithatë ne nuk do të anashkalojmë asnjë detaj të këtij procesi.

Për ne nuk ka pikë dyshimi se një Rilindje Shqiptare duhet të nisë ndër të tjera nga rimarrja nën kontroll e pasurisë së shqiptarëve. Një Rilindje Shqiptare duhet të nisë ndër të tjera nga vendosja nën mbrojtje e pasurisë së shqiptarëve. Një Rilindje Shqiptare duhet të nisë ndër të tjera, nga vënia e pasurisë së shqiptarëve në funksion të rimëkëmbjes së ekonomisë së shqiptarëve. Ne nuk mund të pranojmë që sektori i energjisë, sektori i naftës, apo sektori i mineraleve të jenë në këtë gjendje. E di njeri që në Shqipëri ka një koncesion të eksplorimit dhe përpunimi të floririt? Mund ta dinë pak nga ju, sepse nuk ka asnjë transparencë për këtë. Ndërkohë sot në bursat ndërkombëtare çmimi i floririt është rritur gati 8 herë në dhjetë vite. Po si mund të lejohet, që në një fushë si kjo dhe me pasuritë që Shqipëria ka edhe në këtë fushë, ky koncesion të jetë tërësisht i errët, larg syve të publikut. Po me kromin çfarë ndodh? Është një tjetër pasuri me rëndësi të dorës së parë për ekonominë e shqiptarëve. Ka vetëm një betejë midis bandave, banda lokale në territore ku gjendet krom, të lidhura me zyra në nivelin e lartë të Partisë Demokratike në Tiranë, që kanë futur në kthetra forcat e rendit, që kanë futur në kthetra inspektoratet dhe gjithë sistemin e kontrollit dhe e kanë kthyer këtë pasuri në një varr për njerëz të thjeshtë, që punojnë për një copë bukë, duke nxjerrë nga ky varr i përbashkët përfitime marramendëse.

Le të marrim me radhë çfarë ndodh me lejet minerare. Është një situatë xhungle, që është e pashembullt. Nuk e gjen në asnjë vend. Kemi studiuar vende të ndryshme në rrugën e formulimit të programit ton për pasuritë nëntokësore. Kemi studiuar vende në Europë, kemi studiuar vende në Amerikën Latine dhe në asnjë vend nuk gjen një xhungël të kësaj natyre ku kjo pasur është lënë si mall pa zot dhe ku të vetmit zotër mbi këtë pasuri janë bandat lokale të lidhura me zyrat e nivelit të lartë të partisë në pushtet. Territori i pasurive minerare është praktikisht jashtë kontrollit. Është një territor pa shtet, është një territor ku virtualisht kufijtë janë të vendosur nga interesa që mbrohen prej bandash. Ne jemi shumë të vendosur që të rikthejmë në këtë territor jo vetëm rendin ligjor, por dhe të drejtën e publikut mbi ato pasuri. Të drejtën e çdo familje të zakonshme shqiptare mbi ato pasuri. Sepse për ne janë pasuri të të gjithë shqiptarëve pa dallim, një e nga një, socialist, demokrat, pa parti, pa dallim, nga veriu në jug. Çdo shqiptar duhet të marrë pjesën e vet të përfitimit prej shfrytëzimit të secilës prej këtyre pasurive dhe të gjitha të drejtat dhe koncesionet e dhëna në këtë sektor në zonat ku ekzistojnë pasuri minerare, do të hyjnë në mënyrën me rigoroze në sitën e ligjit.

Nga ana tjetër vijmë tek një sektor mbi tokë, sektori i ndërtimit. Niveli vjetor, -18%. Një sektor, i cili ka qenë një nga motorët e rritjes ekonomike. Një rritje ekonomike pa punësim dhe një rritje ekonomike brenda një modeli, që nuk kishte si të mos shteronte siç ka shteruar, por kjo është një bisedë tjetër. Dua të qëndroj tek gjithë zinxhiri i shërbimeve që janë të lidhura me këtë sektor, që e furnizojnë gjithë këtë sektor dhe që sot janë të mbërthyera në një sistem borxhesh. Janë mbi 5000 kompani të mbërthyera në një sistem borxhesh që janë furnizues të këtij sektori. Sot në Shqipëri vlerësohet të ketë, kjo është një shifër minimale sepse nuk kemi një shifër plotësisht zyrtare, 12 mijë apartamente të pa shitura. Ka vlerësime që e çojnë shifrën deri në 3 – 4 dhe 5 fish, por unë po qëndroj tek shifra minimale. Janë afro 1 milionë metra katror bosh, të pashitura dhe në fazë fillestare janë 300 milion euro të bllokuara, me referimin në kosto gjithmonë. Çfarë ndodh me këtë sektor? Asgjë. Sepse ka nevojë të rimodelohet tërësisht politika për këtë sektor. Nuk mund të vazhdohet më kështu, sepse tregu nuk ka më mundësi t’i përgjigjet një oferte të bazuar në zhvillim pa kriter dhe pa karar. Nga ana tjetër jam njohur me planin e ri të urbanizmit të mëtejshëm të Tiranës. Sinqerisht do doja të mos ishte e vërtetë ajo që më kanë parë sytë. Është një plan katastrofik për kryeqytetin. Është praktikisht një plan që mbyll me kanate të hekurt çdo dritare të së ardhmes së Tiranës. Por ky është lajmi i keq, lajmi i mirë është që nuk do ketë kohë që ai plan të vihet në zbatim, sepse s’ka pikë dyshimi që ne do ta kthejmë mbrapsht atë plan, si një plan që jo vetëm kërcënon të ardhmen e Tiranës por fyen inteligjencën e çdo njeriu të zakonshëm me një minimum njohje për zhvillimin urbanistik dhe social të një komuniteti.

Duke lënë mënjanë këta sektorë do të doja të kalonim në një pjesë të dytë që lidhet me punësimin, që lidhet me varfërinë, që lidhet me taksimin. Ka një debat prej vitesh, ju e keni ndjekur në Shqipëri, për numrin e të papunëve. Qeveria gjithmonë është fshehur pas asaj që e quan papunësi administrative. Papunësi administrative është ajo që praktikisht bazohet tek numri i kërkesave për punë, të njerëzve që trokasin në dyert e shtetit. Janë gjithmonë e më pak, sipas statistikave, njerëzit që trokasin në dyert e shteti për të kërkuar punë, por jo sepse ka gjithmonë e më pak kërkesa për punë, por se ka gjithmonë e më pak shpresë se mund të gjesh punë në zyrat e punës së shtetit. Ka një shifër shumë të thjeshtë që tregon se nga vitit 2001 deri në vitin 2012 numri i të punësuarve nuk është rritur.

Dhe nga ana tjetër ne i qëndrojmë shifrës mbi 1 milion të papunë. Censusi i 2011 e çon deri në 730 mijë shqiptarë në intervalin 20 deri në 65 vjeç. Por ndërkohë censusi 2012 pretendon se shkalla ë punësimit në fshat qenka 66% ndërsa në qytetet 47%. Ndërkohë që e vërteta është që ka gjithmonë e më shumë ikje nga fshati drejt qytetit pikërisht sepse në fshat s’ka punë. Fatmirësisht qeveria ka filluar të mos i shmanget nocionit të krizës. Them fatmirësisht sepse gjëja e parë e nevojshme kur ka një krizë si kjo që po kalon vendi është kthjelltësia përballë krizës dhe nevoja për ta ndarë barrën e krizës me të gjithë. Mohimi i krizës, përpjekja për ta mbuluar krizën, shkuarja më tutje në një rrugë sikur të mos kishte krizë është vetëm thellim i mëtejshëm i saj, madje thellim shumë më i shpejtë sesa pranimi i krizës, ndarje e barrës së krizës me publikun dhe marrja e masave për frenimin e krizës. Faktikisht sot ne jemi në një krizë, e cila nuk është kriza financiare globale e projektuar në Shqipëri, por është përkimi i krizës financiare globale me shterimin e modelit tonë ekonomik. Sot ne kemi deficite skandaloze në sigurimin e ushqimeve për popullsinë. Edhe pse jemi një vend me potenciale të mëdha bujqësore dhe blegtorale. Kemi deficite skandaloze në sigurimin e energjisë elektrike të nevojshme edhe pse vendi ynë është i dyti në Europë për burime ujore. Kemi deficite skandaloze në sigurimin e hidrokarbureve të nevojshme edhe pse kemi rezerva të mëdha on shore të naftës. Sfida jonë për një Rilindje Shqiptare është ngushtimi i këtyre deficiteve. Nga ngushtimi i këtyre deficiteve pa as më të voglin dyshim vjen edhe rritja e sigurisë dhe e mirëqenies.

Ne kemi një synim ambicioz për të krijuar mundësinë për 300 mijë vende pune. Por duke u fokusuar në disa drejtime kryesore. Në industri prodhuese që synon të krijojë një vlerë të shtuar, në zhvillim rural dhe në shërbime. E në ndërkohë të treja këto drejtime dëshirojmë ti harmonizojmë me një qasje tërësisht të ndryshme ndaj mjedisit dhe me një shfrytëzim siç e thashë më parë shumë më efektiv. Shumë më transparent dhe shumë më në funksion të zhvillimit të vendit dhe të rritjes së mirëqenies së qytetarëve të pasurive natyrore të Shqipërisë.

Nga ana tjetër le të kthehemi tek varfëria. Sot jetesa është e shtrenjtuar. Sot fuqia blerëse është e rrënuar dhe jetesa e shtrenjtuar qoftë prej shtrenjtimit të ushqimeve bazë që në shumicën dërrmuese importohet, qoftë prej shtrenjtimit të çmimeve të ujit të pijshëm dhe të energjisë elektrike, sot faturat janë dy herë më të shtrenjta se në vitin kur kjo qeveri filloi punën me duar të pastra. Qoftë nga rritja e tarifave për kujdesin shëndetësor për të pasiguruarit dhe vendosja e TVSH në shëndetësi për 10% dhe qoftë prej një sundimi të monopoleve që praktikisht po e asfikson ekonominë. Dhe shtrenjtimin e jetesës e ndjejnë më së pari familjet e varfra, familjet e pensionistëve, personat me aftësi të kufizuar, por pa as më të voglin dyshim e ndjen edhe shtresa e mesme. Ka një anketë që është zhvilluar tradicionalisht dhe që ka ndaluar së prodhuari nga instituti statistikave. Anketa e buxheteve familjare, e fundit daton në vitin 2007 dhe anketa e madhe e standardit të jetesës, e fundit daton në vitin 2008. Ndërkohë Banka Botërore raporton së fundmi pak kohë më parë se familjet e varfra në Shqipëri kanë arritur në 62% të familjeve që jetojnë në këtë vend. Ndërsa ata që jetojnë në varfëri ekstreme kanë arritur në 13.3%. Këto janë shifra dramatike, rrënqethëse. Por nga ana tjetër varfëria ka dhe një karakter të theksuar rajonal që dëshmon se në Shqipëri përveç polarizimit shumë të madh në shpërndarjen e të ardhurave dhe që mishërohet ndër të tjera dhe në një shifër që më pak se 5% e depozituesve zotërojnë më shumë se gjysmën e pasurisë së depozituar të këtij vendi nëpër banka, kemi një polarizim në rajonet e vendit. Për shembull në qarkun e Kukësit jetojnë me ndihmë ekonomike 68.5% e familjeve rezidente. Në qarkun e Durrësit jetojnë më ndihmë ekonomike 48.2% e familjeve rezidente. Dhe pa hyrë në numërimin e të gjitha qarqeve dëshiroj të theksoj se politika e kuturisjes rrugë, rrugë, rrugë në fakt ka lënë në rrugë shumë sektorë të tjerë. Ndërkohë që edhe vetë rrugët sot ju e shini në masën e tyre më të madhe kanë mbetur rrugëve, kanë mbetur përgjysmë. Po dëmtohet gjysma e bërë më parë, ndërkohë që nuk ka para për të përfunduar gjysmën tjetër. Por fakti është se siç e thashë në rast se mund të quajmë shtresë të mesme në Shqipëri dhe në fakt është baza e shtresës së mesme, shtresën e njerëzve të punësuar që e kanë një të ardhur të vijueshme, shtrenjtimin e ndjen edhe kjo shtresë dhe e ndjen fort. Dhe dua t’ju them që për këtë shtresë barra fiskale mbi të ardhurat mujore është rritur. Është rritur nga 32% përpara vendosjes së taksës së sheshtë në 38% mbas vendosjes së taksës së sheshtë. Po të shohim sesi lëvizin grafikët e barrës fiskale shihet qartë se nga viti 2007 vit kur u vendos taksa e sheshtë filloi që barra të lëvizte nga korporatat tek njerëzit e zakonshëm. Ka një shprehje që thotë ‘të taksosh të varfrit është më e lehtë, jo se kanë më shumë para, por se janë më shumë’.

Dhe faktikisht sot ne jemi në kushtet kur grafiku i kontributeve që vijnë nga njerëzit e zakonshëm, nga të gjithë ju që jeni njerëz që jetoni me rroga është lart dhe grafiku i kontributeve që vijnë nga korporatat është poshtë. Pra sot për këtë shtet kontribuojnë më shumë njerëzit e zakonshëm sesa korporatat dhe barra fiskale mbi njerëzit e zakonshëm është e shtuar. Ne jemi të vendosur që ta përgjysmojmë barrën fiskale për shumicën dërrmuese të atyre që jetojnë me rrogë, të të punësuarve. Për një pagë mujore mesatare prej 50 mijë lekësh, po marrim një mesatare prej 50 mijë lekësh dhe po të zbresim më poshtë ulja e barrës është edhe më e madhe. Pra 500 mijë lekë është. Nga 50 mijë lekë që është sot ne do ta çojmë në 24 mijë lekë. Dhe praktikisht do t’i japim 312 mijë lekë në vit për fitim. Vetëm nga kjo lëvizje e politikës fiskale, të gjithë atyre që janë të punësuar dhe që përfitojnë këtë pagë përfitimi më poshtë do jetë edhe më i madh. Dhe përshembull për një familje me dy mësues përfitimi do të jetë 630 mijë lekë në vit. Aq saç është edhe konsumi mujor i një familje mesatare sipas INSTAT-it.

Faktikisht sot ne kemi një situatë në të cilën rënia e fuqisë blerëse është përkthyer në borxhe. Janë rreth 150 milion euro borxhe vetëm në dyqanet e ushqimeve. Në banaqet e dyqaneve të ushqimeve, në ato blloqet ku njerëzit shënojnë emrin edhe për asortimentet më jetike. Dhe nga ana tjetër ky është viti kur tregtia me pakicë, pra ajo që lidhet me konsumin e jetës së përditshme ushqime, barna, veshje, orendi, libra ka rënë më poshtë sesa në 5 vitet e fundit, që nga vendosja e taksës së sheshtë. Dhe praktikisht sot ne kemi një situatë në të cilën investimet mesatare të biznesit të vogël që janë në fakt investime për vetëpunësim kanë rënë 2.5 herë. Ne do ta heqim taksën e biznesit të vogël, e kemi thënë, e përsëris. Është vërtet për të ardhur keq sesi qeveria jeton në një realitet tjetër dhe nuk kupton se kjo masë është e domosdoshme për të çliruar mbi 70 mijë familje. Dhe 70 mijë familje duke marrë një numër mesatar anëtarësh janë një pjesë e madhe e popullsisë. Por ama nga ana tjetër nuk janë vetëm këta, por çlirimi ose lehtësimi nga laku fiskal që po u shtrëngohet dhe po i asfikson do sjellë më shumë investime dhe më shumë vetëpunësim. Ndërkohë që e kundërta do të sjelli vetëm falimentime dhe rënie të mëtejshme të aftësisë për t’u vetëpunësuar.

Së fundi do të ndalesha tek dy aspekte të tjera. Tek shërbimet publike, kryesisht do të doja të prekja pak arsimin dhe shëndetësinë, sepse transporti dhe shërbimet e tjera sociale as që nuk ja vlen të diskutohen për shkak se janë tërësisht të rrënuar. Dhe tek arsimi dhe shëndetësia do të thosha vetëm pak gjëra. Ne sot kemi një situatë të cilën shkalla e analfabetizmit ka shkuar në 15%. Para zgjedhjeve të vitit 2009 ishte 10%. Sot kemi një situatë në të cilën të testuar ndërkombëtarisht 15 vjeçarët shqiptarë krahasuar me bashkëmoshatarët e 67 vendeve të zhvilluara apo në zhvillim janë në nivelin më të dobët për shkak të një arsimimi mizerabël dhe të një procesi ç’edukues edukimi në shkollat e këtij vendi. Ndërkohë që në universitetet shqiptare ka një trafik të paimagjinueshëm diplomash dhe e vetmja rrugë që qeveria gjeti për të mos u ndeshur ballë për ballë me papunësinë rinore ishte të shqyente dyert e universiteteve. Ndërkohë që duke kaluar pastaj tek shëndetësia sot krahasuar me vitin 2009 kemi tarifa shërbimi shëndetësor 4 deri në 5 herë më të larta për personat e pasiguruar sigurisht, ndërkohë që kemi edhe një TVSH të vendosur për barnat dhe shërbimin shëndetësor 10%. Atëherë u tha se kjo taksë e sëmundjes, sepse kjo është një taksë e sëmundjes, do të ulte çmimet për barnat. Por çmimet e barnave u rritën 10%, pasi u vendos edhe kjo taksë prej 10%.

Ne jemi të vendosur ta heqim këtë taksë, taksën mbi sëmundjen, TVSH-në 10% për shëndetësinë e propozuar në kuvend. E kemi propozuar dy herë praktikisht. Është refuzuar. Është refuzuar bashkë me propozimin për të ulur në 6% TVSH-në për konsumin familjar të energjisë elektrike. Sigurisht që kur flasim për ulje, ulje, ulje shumëkujt i lind e drejta të thotë dakord ulje, ulje, ulje, po ku do dalin paratë që do rrisin volumin e atyre shpenzimeve kapitale të nevojshme për të gjitha masat që ne kemi në plan. Në rastin konkret për shërbimin kombëtar shëndetësor që duam të ngremë si një skemë tërësisht të re të menaxhimit të sektorit, duke u nisur nga prezumimi që nuk mund t’i thuhet atij që është i papunë dhe prandaj është i pasiguruar, mos u sëmur nëqoftëse nuk ke lekë. Por shteti duhet të kujdeset njësoj si për atë që s’ka lekë, si për atë që ka lekë, se përndryshe nuk ngjan se jetojmë në Europën e shekullit 21, po në një shoqëri barbarie. Nga ana tjetër në shumë drejtime të tjera. Ja pra jo pa qëllim bëra më parë rezymenë e të gjitha humbjeve të përvitshme në rend milionash e miliardash në sektorët strategjikë. Sigurisht që nëqoftëse përfytyrojmë që me energjinë të vazhdojë po ajo rrumpallë, me naftën të vazhdojë po ajo rrumpallë, me pasuritë nëntokësore të vazhdojë po ajo rrumpallë, me pasuritë mbitokësore të vazhdojë po ajo rrumpallë. Sigurisht që nëse parafytyrojmë që edhe 1.3 miliard dollarë të tjera të ikin në 4 vitet e mandatit tonë të parë, padyshim që nuk ka lekë për të ndërtuar një shtet që t’i shërbejë njerëzve sipas nevojave dhe jo sipas xhepit.

Por parafytyrimi ynë është krejtësisht i ndryshëm. Pikërisht mbi këtë parafytyrim ne jemi të vendosur ta 5 – fishojmë financimin për bujqësinë. Ta 5 – fishojmë financimin për bujqësinë dhe të bëjmë një përpjekje titanike për të ngushtuar deficitin skandaloz që ekziston në raport me ushqimin. Sot ne kemi një import marramendës dhe një prodhim të brendshëm shumë të ulët. Por s’ka sesi të ndodhi ndryshe kur sot kostot e prodhimit në bujqësi janë bërë të papërballueshme dhe në të shumtën e herës janë më shumë kostot sesa çmimet e mundshme për të shitur prodhimin. Kështu që kemi vendosur të 5 – fishojmë financimin publik, të heqim akcizën dhe taksën e qarkullimit të naftës për bujqësinë.

Kemi vendosur padyshim, të ulim koston e plehrave dhe farërave duke hequr tërësisht TVSH për plehrat dhe duke përgjysmuar atë për farërat dhe të çojmë ujin në çdo parcelë duke garantuar dhe sistemin e kullimit. Qeveria sot thotë se ka një program mbështetës 15 milionë dollarë në vit për bujqësinë. Do të thotë që nga ky program përfitojnë maksimalisht sipas qeverisë 12 mijë familje. Por janë 350 mijë familje, që jetojnë në fshat dhe që sipas po INSTAT-it të qeverisë janë pothuajse të gjitha të vetëpunësuar. Atëherë si del llogaria këtu në këtë mes?! Ndërkohë që kundërshtitë statistikore janë të mëdha në të gjitha aspektet, por tek fshati na tregojnë edhe disa gjëra shumë interesante. Për shembull, na tregojnë që sot ne kemi 162 mijë gjedhë më pak, ose 25% më pak sesa kur filloi punën kjo qeveri. Kemi 182 mijë krerë dhi më pak, ose 20% më pak. Kështu me radhë një rënie drastike në të gjithë elementët, që përbëjnë bujqësinë dhe blegtorinë e këtij vendi. Ndërkohë që plani ynë është plan me një faturë financiare, mbi bazën e të cilës ne na rezulton se nëse qeveria sot thotë që shpenzon 15 milionë dollar për të mbështetur sektorin bujqësor, vetëm me efektet lehtësuese të masave që do të marrim pa vendosur para të tjera ne shkojmë në 19 milionë dollar. Duke lehtësuar me 19 milionë dollar nga njëra anë dhe duke 5 – fishuar financimin nga ana tjetër ne besojmë shumë që do ti japim një frymëmarrje fshatit të atillë për të filluar rrugëtimin për rilindjen e fshatit.

E fundit që do të thosha është që në gjithë këtë situatë ku qeveria fatkeqësisht për shqiptarët nuk ka mundësi të thotë asgjë për ekonominë, nuk ka mundësi të thotë asgjë për shërbimet, nuk ka mundësi të thotë asgjë për të nesërmen pasi praktikisht është në ethet e një shteti që jeton si në faliment s’ka sesi të mos kërcasin shkëndijat e një nacionalizmi primitiv, tërësisht të dal boje dhe tërësisht kërcënues për imazhin dhe për forcën e Shqipërisë në Ballkan. Imazhi dhe forca jonë në Ballkan kanë qenë instrument themelor për arritjet e derikëtushme të faktorit shqiptar, arritje të mëdha me pavarësimin e plotë të Kosovës, me lehtësimin e ndjeshëm dhe fitimin e një sërë të drejtash të rëndësishme për shqiptarët në Maqedoni sepse kjo Shqipëri kështu siç ka qenë në pikëpamje të qasjes ndaj të ardhmes së rajonit jua ka bërë shumë të lehtë punën në një proces demokratizimi dhe europianizimi të Ballkanit aleatëve të mëdhenj të strategjik, Shteteve të Bashkuara në radhë të parë. Është e papërfytyrueshme që Shqipëria sot në duart e udhërrëfyesve të saj të cënoj këtë imazh dhe ta rrënojë këtë forcë që ka. Edhe në këtë aspekt jemi në një rrugë të rrënimit të mëtejshëm. Sigurisht që procesi i bashkimit kombëtar është një proces i pandalshëm por është një proces që as nuk mund dhe as nuk duhet të parafytyrohet me pamjen e të shkuarës dhe e nacionalizmit primitive të së shkuarës. Madje për të qenë ende më i saktë nuk mund të parafytyrohet mbi modelet e të shkuarës. Ne sot jemi në një situatë tërësisht të re dhe jetojmë në një botë tërësisht të re dhe perspektiva jonë është tërësisht e tjetër nga ajo e 100 vjetëve, 50 vjetëve apo edhe 20 vjetëve më parë, në pikëpamje të stacionit ku synojmë të shkojmë të gjithë si shqiptarë dhe të instrumentave që kemi të gjitha në dispozicion. E për këtë arsye edhe në këtë aspekt në programin tonë “Për një Rilindje Shqiptare” ne kemi një plan tërësisht tjetër, tërësisht alternativë. Ne duam që procesin e bashkimit ta ndërtojmë si një proces integrim tërësor duke fuqizuar shqiptarët dhe kombin tonë si një i tërë përmes një bashkëpunimi thelbësor midis dy shteteve, njëkohësisht duke rritur dhe transformuar instrumentat e bashkëpunimit në gjithë rajonin. Ne duam që të kemi një sistem arsimor të unifikuar me Kosovën, jo që çdo shtatorë të shkojë ministri i arsimit shqiptar të takohet me ministrin e arsimit të Kosovës, të përurojë abetaren e radhës dhe janë akoma tek SH-ja, “Shabani sharron me sharrë”. Ndërkohë që një gjeneratë e re e tëra po rritet në kushtet e lirisë dhe duhet të ketë pika referimi të përbashkëta. Pika referimi që duhet të nisin nga një sistem arsimor i unifikuar, të kemi të njëjtin sistem në Shqipëri dhe Kosovë. Të kemi një plan të përbashkët për sigurinë energjetike, jo duke sabotuar linjat e interkonjeksionit që i japin Kosovës pavarësinë energjetike nga Serbia. Por duke vënë në punë ato linja dhe duke ndërtuar një plan të sigurisë energjetike për të gjithë shqiptarët. Ne duam që të kemi një ofertë të njehsuar turistike. Në kohën e Ahmetit, që e ka përzemër Saliu oferta turistike ishte e njehsuar. Shkonte nga Vlora deri në Brezovicë, për ata që e vizitonin Shqipërinë. Sot kemi një ofertë turistike tërësisht të cunguar, që nuk I bën mirë as Shqipërisë as Kosovës. Atëherë pse mos ta kemi një ofertë turistike të njehsuar? Ne duam që ti bashkojmë doganat, nuk na pengon asgjë që të kemi një bashkim doganor. Nga bashkimi doganor të përfitojnë të dyja sipërmarrjet. Ajo e shqiptarëve të Shqipërisë dhe ajo e shqiptarëve të Kosovës, e në ndërkohë në procesin e rajonalizimit të produkteve bujqësore, në funksion të reduktimit dhe të deficitit skandaloz që kemi kur vjen puna në të gjithë zërat e ushqimit të popullit, ne të jemi në bashkëpunim të plotë. Harta rajonale e prodhimit të jetë një hartë më e madhe sesa e Shqipërisë zyrtare. Ky është procesi i ndërtimit të një shoqërie të re shqiptare, mes shqiptarëve të këtushëm dhe të atjeshëm që sot janë 10 – 15 – 20 vjeç. Jo procesi i klithmave, i ulërimave dhe i insinuatave që krijojnë turbullira krejtësisht të panevojshme dhe që arrijnë të shqetësojnë deri dhe partnerët tanë më të mëdhenj strategjik, Shtet e Bashkuara të Amerikës. Një proces i turpshëm i bazuar vetëm tek ethet e falimentit të shteti për shkak të keqqeverisjes dhe ethet e fushatës elektorale në prag ku qeveria s’ka asgjë për t’ju thënë dhe për t’ju ofruar shqiptarëve.
Shkruani komentin tuaj!
Të fundit nga ky opinionist
 
Një avion i linjave egjiptiane ka kryer ulje të detyruar në aeroportin e Larnakes në Qipro, në orën 8:46. 

Ai ka liruar te gjithe pasagjeret, por jo ekuipazhin e avionit

Një avion i linjave egjiptiane ka kryer ulje të detyruar në aeroportin e Larnakes në Qipro, në orën 8:46. Ai ka liruar te gjithe pasagjeret, por jo ekuipazhin e avionit