Torta e Shqipėrisė etnike
nga Artan Fuga
Standard
1. Cilat ishin kundėrthėniet e tortės qė mund tė sillnin ēekuilibrime ?

Torta si ėmbėlsirė kishte disa kundėrthėnie tė brendshme simbolike qė mund tė shfaqeshin edhe sė jashtmi. Nuk ishte fjala pėr mospajtim mes sasisė sė gjalpit, miellit, sheqerit, etj. Por, midis kėtyre anėve :

a. Midis faktit qė festa e Pavarėsisė lidhet me traditėn historike tė shqiptarėve, ndėrsa torta ėshtė njė ėmbėlsirė jo tradicionale, e si e tillė provokon, aq mė shumė qė gjuhėsisht, « po ndahet torta » ka kuptimin metaforik se po ndahen tė mirat materiale, pra pas kėsaj nuk mbetet gjė.

b. Torta ėshtė njė dukuri aristokratike edhe nė Perėndim, jo mė nė Shqipėri, pra midis faktit tė servirjes sė tortės, aristokratike, dhe tė njė torte tė shtrirė pothuajse nė rrugė, kishte njė mospėrputhje. Torta mund tė shtrohet e shumta nė njė holl hoteli, nė njė lagje tė pasur, por jo nė sheshin ku rrugica quhet « Pallati i kulturės », nga vendet mė popullore tė qytetit,kjo hyn nė kontradiktė me veten e vet.

c. Torta ka njė ritual ngrėnieje, ndofta ėshtė ėmbėlsira mė nė nazike nė tė prerė, nė tė ngrėnė. Qėkurse tź ftuarit po e prisnin me njė si sharrė hekuri, simboli hynte nė kontradiktė me veten e vet. Torta ėshtė simboli i feminitetit, i brishtėsisė nė tė ngrėnė. Nė botėn aristokratike, pasdarke, tė ftuarit i japin tė presė njė copė tortė pėr tė provuar sesa ėshtė i edukuar. Nuk mund tė pritet me hanxhar. Kurse mijėra njerėz nuk mund ta hanin nė mėnyrė delikate, por veēse duke e bėrė pėrshesh.

Ja pėrse simboli kishte vėshtirėsi shumė tė larta realizimi.

2. Priteshin ndofta disa tensione nė shesh, por tė vogla, ndonjė shtyrje, ndonjė nxitim, por jo skena dėshire tė patretur pėr t’u vėrsulur mbi tortė. Gjithėsesi njė dukuri minoritare. Por, nuk mund ta gjykojmė ngjarjen pasi ajo ndodhi, sepse pas lufte tė gjithė bėhen trima. Pėrsa mė pėrket mua, ndonėse gjatė asaj dite kam folur pėr qetėsi dhe pėrmbajtje, thirrje pėr meditim tė qetė dhe jo pėr orgjira kolektive nė ngrėnie, pėrsėri them se ideja e tortės ishte jo e pagjetur. Biles shumė interesante.

Nė tė gjitha festat mbizotėrojnė podiumet, presidiumet, kurse qytetari, apo shtresa mė masive e shoqėrisė ėshtė e munguar. Elita ėshtė shkallėt, kurse populli nė shesh, atje vetėm pėr tė brohoritur. Elita ha torta, kurse populli lėpin buzėt. Po kėshtu shpesh me figurėn e Ismail Qemalit u ekzagjerua, ose me atė tė individėve tė tjerė shumė tė shquar, shumė tė nderuar. A thua se Austro-Hungaria na fali Pavarėsinė, sikurse shqiptari i thjeshtė, emigranti, patrioti, fshatari, zejtari, kleriku po tė mos donin kėta Konti Bertoldi do ta kishte mbrojtur Pavarėsinė nga Viena. U harrua pak populli nė kėto pėrkujtime. Ata qė e shoqėruan me shpirt, me sy, me mendje Ismail beun qė po shkonte nė Vlorė. Ata qė e mbrojtėn Vlorėn nė 20, 40, 60, etj.

Ideja e tortės pėr popullin, e shtrirė nė shesh, pėr mua ishte ideja e hapjes sė dyerve, qoftė edhe simbolikisht, qė njė herė nė jetė, populli tė hypte nė tribuna dhe tė merrte nga torta, qoftė edhe kur deti ishte bėrė kos. Sa e mirė ėshtė demokracia participative, dhe jo thjesht kjo e opinionit kur liderat flasin dhe popullin dėgjon e nuk bėzan. Nė fillim gjithēka nis si simbol.

Dhe populli ashtu vjen si deti, vjen pėr tė provuar « tortėn » qė njė herė nė jetė e kanė lėnė tė rrethuar me pak policė. Ai populli qė ndoqi Ismail Beun nė baltrat e Myzeqesė. Ashtu vjen ai me baltė, me qese, me legena, me zemėr nė dorė, me qese plastike, me kazma e me lopata, ėshtė njė fenomen natyror, shkruante Rrobespieri, pra nuk ka as turp, as frikė, as ndruhet. Nuk pret ta hajė totėn me lugė dhe me piru, ashtu e hante Ismail Beu, ai ndiqte pas rrotės sė karrocės, duke ecur nė shi dhe nė baltė.

Njė ēekuilibėr i vogėl dhe dukuria kolektive pastaj nuk administrohet dot. Por, ideja pėr t’i lėnė disa ēaste popullit nė dorė tortėn, ta mėsojė tė qeverisė veten, nuk mund tė mos pėrshėndetet edhe kur vjen gabimisht, pa dashje.

3. A ėshtė e turpshme ajo qė ndodhi, a duhet mos flasim ?

Mirė do tė kishte qenė tė kishte veēse pak tension dhe asgjė mė shumė, por e thashė njė tortė aristokratėsh e shtrirė nė shesh, nuk mund tė hahet me thikė e piru. E di unė sesi hahet ajo. Do mjeshtri nė prerje. Ku futet thika, ku ndėrhyn piruni, ku lėvizet kyēi i dorės dhe si hapen buzėt pėr ta ngrėnė.

Turp ? Nga kush ? Mos jemi popull qė kemi bėrė genocide ? Mos kemi pushtuar njeri nėpėrmjet arradhesh fashiste ? Mos i kemi shtrirė dorėn njeriut pėr tė na mbajt me bukė se nuk kemi evro nė dorė ? Kėto janė turpe. Mos kemi vrarė komshinjtė sepse kishin fe tjetėr nga jona ? Kėto janė turpe. Jo shtyrja nė stadium, jo ngrėnia me duar, e mbledhja me qese e njė gjelle aristokratėsh, shtruar nė njė banket orgjiak popullor. E thamė populli nuk mund tė hajė me thikė e me piru nė njė banket mijra personash.

E pėrse tė mos flasim ? Turp nga tė huajt ? Ende ky inferioritet. Unė mė shumė vlerėsoj atė gruan me legenat plastikė ngjyrė rozė qė kėrkon pjesėn e vet tė tortės, paksa jo nė mėnyrė delikate, sesa atė qė ka turp nga populli i tij, pėr popullin e vet. Cfarė tė bėjmė ? Tė fusim kokėn nė dhé si struci ? Tė sulmojmė si « terroristė » web-et e botės se paskan ca video ku populli paturp ha si i do qejfi, njė herė nė jetė tortėn qė i kanė lėnė gabimisht nė shesh, ku ėshtė bėrė deti kos ?

Jo, emancipimi ėshtė kur analizon, flet, gjykon, vlerėson, dhe kritikon. Por, edhe kur e kupton. Mos kini turp pėr atė gruan me legena, e ha vetė turpin e vet me tortė ajo. Na gjykon bota ? As ka nge bota tė merret me ne ! Qytetari perėndimor e di mė mirė sesa ne se ēfarė ėshtė njė fenomen kolektiv nė njė shesh. Mos kini merak. E njeh mirė historinė e vet. Nėse nuk e di, ia mėsojmė ne, pse jemi kėtu kot?

Do flasim dhe do tź ngopemi. Herė tjetėr tortėn nė shesh do ta hamė mė me kujdes. Me pecetka, thikė, pirunj. Po e provuam ama njė herė ta lemė popullin nė podium. Sikurse nuk e lemė kurrė tė flasė nė mitingjet politike. Kjo ėshtė turp.

Ishin tė uritur ! Halle ka plot Shqipėria. Por, nuk shfaqen kėtu. Keni parė ndonjė turmė tė sulmojė mallrat ushqimore qė ndodhen shtrirė nė rrugė ? E dini si sillet i urituri ? I urituri ha guzhinjerėt e veshur me tė kuqe, nuk ha tortėn.

Flasim deri sa tė ngopemi. Me tortė, me llafe, me web. Ca u ngopėn me tortė, ca nuk nginjen me llafe. Ėshtė rasti edhe pėr humor... Ta bėjmė. Cfarė tė keqe ka? Fenomenet masive na ngjizin si komb, edhe kur janė dramatike, edhe kur janė qesharake. Me tė qeshur bėjmė edhe kritikė, edhe falim, edhe mėsojmė, por jo tė heshtim.

Qeshėm me pėrsheshin e tortės, le tė qeshim edhe me videot qė na qarkullokan. Mos kini merak. Kush ėshtė hamės i madh, mund tė ketė njėqind tė meta, por ėshtė njeri i mirė. Tė gjithė e duan...

Vetėm duhet tė ketė kujdes pak diabetin...
Fatos XXXX
e Martë 4 Dhjetor 2012, Ora 04:51
Zoti Fuga, kjo puna e tortes ishte nje angazhim gjysmak i Bashkise, si cdo gje gjysmake qe shfaqet ne Shqiperine tone te dashur, te cilen disa e duam shume e disa e duam per gjysem. Gjysmale eshte edhe eseja juaj per torten, ku i shifni asaj vetem anen e embel, sikurse Shqiperise, i merrni pjesen qe ju leverdis, ate te emblen, se gjysmen tjeter mesa duket e gjeni atje ne Francen e larget, te revolucioneve dhe dinjitetit njerzor. Mos na jep leksione gjysmake se kjo kohe iku per shqiptaret, nuk kemi nevoje per gjysme demokracie, gjysme ekonomie, gjysme mjekesie, gjysme vetyre, gjysme presidenti, gjysme parlamenti, e cerek kryeministri. Aq me oak oer nje gjysme mendimtari. Ciao
Artan Fuga
e Mërkurë 5 Dhjetor 2012, Ora 21:32
Ja edhe gjysma tjetër e tortës :

T - T - T

Një komb kompaktësohet në shpirt në radhë të parë. Me anë të fjalëve, ndjenjës, përjetimeve kolektive. Jo më kot Rilindasit i jepnin rëndësi alfabetit shqip në përhapjen e idesë kombëtare dhe në krijimin e një lëvizjeje kombëtare shtetformuese. Pa komunikimin gjuhësor nuk ka kompaktësim kombëtar.
Por, çfarë lidhje ka kjo me historinë e tortës që shqiptarët përcollën me gaz, turp, llafe..., nga data 29 nëntor deri në 1 dhjetor 2012, pra brenda një periudhe blic, tepër të shkurtër, pra brenda 48 orësh ?
+++
Për ta kuptuar këtë po sjellim dy shembuj që vërtetojnë sesi një komb mund të kompaktësohet psikologjikisht, ose të provojë se është kompaktësuar me cfarëdo elementi shpirtror ose material, me gjuhën, ka disa, me fenë, ka disa, me kujtesën historike, ka disa, sikurse edhe me ndjenja kolektive si : frika, turpi, poshtërimi, krenaria etj.
Ka pasur filozof të madh në Italinë e shekullit të 19 – të që duke parë vendin dhe italianët disi të çoroditur, të ndarë, pa ndjenjën e një përkatësie kolektive, i cili thoshte se na duhet një luftë që të kompaktësohemi edhe një herë psikologjikisht si komb. Nuk ka rëndësi nëse do ta fitojmë këtë luftë – shkruante G. Gentile, bile më mirë le ta humbasim, sepse me ndjenjën e poshtërimit nga të tjerët, nga të huajt, me ndjenjën e turpit të përbashkët, do të forcojmë lidhjet tona dhe do të ndjehemi pjesë e një kombi të përbashkët.
Nga ana tjetër, antropologu Mauss, tregon një shembull sesi një fis « primitiv » peshkun e kapur e qarkullonte dorë më dorë, si formë dhurate nga njeri person, peshkaktari në fillim, te të tjerët me rradhë. Nëse peshku mbërrinte në darkë përsëri në duart e peshkatarit, qoftë edhe i prishur disi, kjo tregonte se uniteti i fisit ishte në formën dhe në lartësinë e duhur, nëse kjo nuk ndodhëte, nënkuptonte se diku uniteti ishte thyer.
+++
Pas ngjarjes qesharake, tragjiko-komike me tortën dhe fatin e saj të merituar në hollin e jashtëm të Pallatit të Kulturës në Tiranë, pra brenda 48 orësh, shqiptarët nga Presheva në Prishtinë, nga Shkupi në Durrës, nga Berati në Korçë, nga Korça në Athinë, nga Athina në Boston, nga Vlora në Milano, kudo ku ndodhen, nisën të debatojnë, diskutojnë, flasin, për këtë ngjarje. Mijra e qindra mijra postime në Internet, miliona komente, video, twiter-a, fjali, analiza e përmbytën hapësirën, cyber-space shqiptare.
Në një farë mënyre u krijua një « pëlhurë » e përbashkët rreth kësaj ngjarje që nuk ishte parashikuar në asnjë nga skenaret e festimeve të 100 – vjetorit të Pavarësisë. Jeta kështu është. E paparashikuara është shpesh më e rëndësishme sesa ajo që parashikohet, ngjarja jashtë protokollit është më e rëndësishme se cdo ceremoni protokollare. E çfarë është parakalimi ushtarak para historisë së tortës që u bë përshesh në shesh ? Asgjë. Askush nuk do të kujtohet për të.
Fjala kryesore, kryefjala, e kësaj bisede që kaloi kufijtë e Shqipërisë, drejt hapësirave të Shqipërisë etnike, kaloi pastaj edhe këto hapësira për të rrokur të gjitha hapësirat ku jetojnë shqiptarë në Europë dhe në botë, ishte fjala TURP.
Turp ! Turp ! Turp !
Pavarësisht sesi u opozicionuan, bashkëbiseduesit në këtë hapësirë gjigande komunikimi në Internet, në mediat klasike, televizion, radio, gazeta, në gojë analistash, gazetarësh, komentuesish popullorë, internautësh, pjestarë familjesh, nëpër kafene, rrethe miqsh, shkolla, lagje, etj., gjithçka u rrotullua rreth fjalës : « TURP ».
TURP.
Kjo fjalë e bekuar na kompaktësoi si komb, ose provoi se jemi kompaktësuar si komb jo vetëm brenda trekëndëshit ismailqemalbejas : Vlorë – Elbasan – Berat, jo vetëm brenda Shqipërisë së sotme zyrtare, por edhe si komb Në territoret ku ka jetuar e jeton etnikisht.
Fjala turp na bashkoi, na ribashkoi, provoi sesa jemi ribashkuar si shqiptarë brenda dhe jashtë kufijve të Republikës të Shqipërisë.
Disa u turpëruan për veprimin që bënë disa të gjorë që donin ta provonin me çdo kusht tortën e Pavarësisë dhe e kullufitën atë me duar, me gishta, sikurse hanin dikur mbretërit europianë nëpër bankete. Disa biles edhe e mblodhën me legena, me qese plastike, në xhepa, dhe disa luanin me copa torte si me topa bore.
Këta ishin më të lezetshmit ! Duke u turpëruar për ata të paditurit, të paedukuarit, të babëziturit, i quajtën tërthorazi ata si njerëzit e tyre, bashkëkombas, pjesë e një « familje » të madhe. Sigurisht, sepse njeriu turpërohet për atë që bën një i afërt i tij, një pjestar i të njejtit kolektiv, bashkësi, sepse kur vepron jo mirë një i huaj, as i bëhet vonë fare.
Të kesh turp për veprimin e dikujt, indirekt, është ta kesh pranuar se është njeriu yt. Të gjithë ata që u turpëruan, pra, nga Milano në Boston, nga Franfurti në Stamboll, nga Gjeneva në Paris, nga Durrësi në Tiranê, nga Lezha në Korçë, nga Berati në Athinë, dëshmuan me turpin dhe turpërimin e tyre se ndiheshin miq, shokë, bashkëkombas, njësh së pari me tortëshqyesit, së dyti, mes vetes së tyre.
Turpi na ribashkoi.
Si ta ndryshojmë pak atë vargun e famshën dhe të themi :
« Rreth tortës së përbashkuar për një dëshirë e një qëllim» !
Pastaj vijnë ata që u ndjenë të turpëruar para të huajve. Me mijra e dhjetra mijra edhe këta. Të inatosur sepse nuk ishin turpëruar për faj të tyre, por për faj të atyre që veç të tjerash ishin nginjur edhe me tortë në sheshin kryesor të kombit. Atje ku turmat ishin shtyrë, ngjeshur e shtypur për të pritur Hrushovin, Cu En Lain, Bejkerin, kishin thërritur për liri dhe demokraci, dhe më së fundi e kishin vulosur kujtesën historike me një orgji të furishme ngrënie torte.
Fati i këtyre që e quajtën veten të turpëruar përpara të huajve është edhe më i çuditshëm. Edhe ata me turpin e tyre u tretën në një masë homogjene me të gjithë shqiptarët e tjerë. Pse ? Sepse duke e quajtur të huajin : « Tjetri », dëshmuan nga Bostoni në Prishtinë, nga Stambolli në Durrës, nga Tropoja në Athinë, se dinë ta dallojnë veten nga të huajt.
Turpi para të huajit u bë edhe ai një mekanizëm konsolidimi i përkatësisë sonë kombëtare.
Kategoria e tretë është ajo e atyre që thanë se : « Nuk u vjen aspak turp », meqë sipas tyre nuk ishte ndonjë ngjarje kushedi se çfarë. Por, edhe kjo kategori, duke mos e quajtur « turp » ngjarjen, në fakt, integroi brenda vetes të gjithë të tjerët sikurse prindi ose vëllai i del në mbrojtje fëmijës dhe vëllait duke shpjeguar se veprimi i tyre nuk kishte ndonjë gjë për të pasur turp.
« Mos turpi » dhe « turpi » u shkrinë midis tyre në një ndjenjë të vetme kolektive dhe u shndërruan në një mekanizëm të vetëm ndërgjegjësimi për kompaktësimin e « shqiptarëve etnikë » kudo ata ndodhen, si komb, pakica kombëtare, pakica kulturore, diaspora emigrimi, etj.
+++
Kur Ismail Beu mbante fjalimin në ballkonin e Pavarësisë në Vlorë, me aq zë sa kishte e dëgjonin fjalimin e tij të famshëm disa dhjetra persona apo edhe jo aq. Sado fort të fliste. Kurse, sot, në Internet, ose në TIC (Teknologjitë e Informimit dhe Komunikimit), çdo bir shqiptari që shkruan apo thotë dy fjalë, të mënçura, ose idiote, të drejta, apo delirante, në Boston, apo Stamboll, Durrës apo Korçë, i merr vesh në çast i gjithë planeti, të gjithë shqiptarët në botë.
Këto tre simbole që nënkuptojnë tre fjalë që u bënë njësh brenda 48 orëve, nga data 29 nëndor deri më 1 dhjetor 2012, në një debat të madh mbarëkombëtar, rikonfirmuan se shqiptarët ndjehen tashmë një komb i tërë i përbashkët brenda ose jashtë territorit të Republikës të Shqipërisë.
Ngjizja kombëtare është afirmuar në planin psikologjik dhe të përkatësisë emocionale rreth një ngjarjeje me interes kolektiv (ngrënia e tortës me duar), e përcjellë nga një ligjërim planetar në Internet, i bërë i mundur nga Teknologjitë e Komunikimit dhe të Informimit.
T – Turp !
T – Tortë !
T – Teknologji komunikimi !
Tre «T » që brenda 48 orësh, na konfirmuan si një test gjigand on – line ngjizjen emocionale si komb pavarësisht fragmentit territorial ku ndodhet çdo pjesë shqipfolësish.
Një shekull, nga ngritja e flamurit që shpallte se shqiptarët jo vetëm kishin identitetin e tyre kombëtar, por edhe kishin ardhur te energjia shtetformuese, deri te « Torta në shesh » që me turpin ose mosturpin që shkaktoi ndërshqiptarët, riafirmoi se pas një shekull ndarjesh, shqiptarët etnikë kudo në botë ishin rinjohur mes tyre si pjesë e një bashkësie kombëtare, që përjeton njëlloj emocionalisht.
Ja përse shekulli nis me ngritjen e flamurit në Vlorë,
në shesh,
dhe përfundon me historinë e tortës në Tiranë,
të bërë përshesh.
Dy ngjarje që nga rëndësia disa edhe mund t’i masin me njera tjetrën. Nuk besoj se ai shesh ka pasur shumë ngjarje me po këto përmasa gjigande si kjo e fundit.
Ngjarja nuk do të kishte pasur asnjë vlerë nëse ajo nëpërmjet « video programming » nuk do të ishte shfaqur on line dhe nëpër kanalet televizive satelitore anë e mbanë botës. Nuk do të kishte pasur vlerë nëse nuk do të ishte përcjellë në hapësirën shqipfolëse të Internetit, kjo cohë gjigande pëlhure, ku qendiset ndjesia e përkatësisë emocionale kombëtare.
Ja përse Teknologjia e Informimit dhe Komunikimit (TIK) shënohet me një nga tre « T » e famshme.
Shqiptarët e kanë krijuar kombin e tyre me trimëri. Trimëria këtë rradhë u zëvendësua me një ndjenjë tjetër që shënohet me një fjalë që nis po me « T », por « Turp ».
Nuk i morrën këtë rradhë muret e kështjellës së lirisë me shpata, pushkë me gjalmë, me guna të hedhura mbi tela, si dikur, por duke ngjitur shkallët e Pallatit të Kulturës me legena, qese plastike, garuzhde në duar.
Kështjella jonë e solidaritetit kombëtar është ndërtuar me trimëri dhe gjak martirësh, por qysh pardje edhe me krem torte dhe ndjenjën e turpit të legjitimuar apo krejt të kotë.
Tortë, Turp, Teknologji.
Sekreti që na bëri të hyjmë në shekullin e ri politik me një ndjenjë të konsoliduar përkatësie emocionale, çka formëson si ndjenjë e përbashkët unitet kombëtar.
A nuk kërkonte një luftë qoftë edhe të humbur G. Gentile, për të formësuar nëpërmjet ndjenjës së disfatës kombin italian si njësi e kompakësuar ?
Ne e bëmë duke folur e ndjerë për një tortë gjigande të bërë përshesh në mënyrë komiko-dramatike.
Gjithësesi me gaz.
T-T-T
Shkruani komentin tuaj!
Të fundit nga ky opinionist
 
Kujdes se e ha burgun ...

Kujdes se e ha burgun ...