Pasojat e vendimit të Gjykatës Kushtetuese
Albeu.com
Vendimi i fundit i Gjykatës Kushtetuese të Kosovës, në një farë mënyre është vendim historik jo vetëm për Kosovën, por dhe për të gjitha republikat parlamentare në të cilat Presidenti zgjidhet në të njëjtën mënyrë. Domethënë sipas neneve të Kushtetutës, të cilat janë formuluar thuajse njëlloj. Kushtetuta përfaqëson një dokument juridiko-politik, që do të thotë se interpretimi i saj prej Gjykatës do të duhet të mbajë parasysh dhe implikimet politike të një vendimi. Ajo zgjidh konflikte mes pushteteve që janë dhe politike, ajo interpreton normën për procedura, akte të institucioneve që janë… dhe politike, ndaj është e pashmangshme që ajo t’i konsiderojë pasojat politike të vendimeve të saj. Për këtë arsye, kjo Gjykatë nuk llogaritet si pjesë e pushtetit gjyqësor, megjithëse funksionon sipas parimeve të tij.
E nisim me pasojat pozitive të vendimit. Ato janë jashtëzakonisht të rëndësishme për një shtet të ri si Kosova, me një Kushtetutë të re, e cila testohet në vitet e para të jetës së saj. Në një shikim të parë, duke mirëpritur një pretendim të opozitës, vendimi në fjalë krijon një sens ekuilibri në politikën kosovare. Me pavarësinë e dëftyer nëpërmjet vendimit, GJKK krijon idenë e forcës së institucioneve jopolitike dhe shton respektin e të gjithëve për institucionet. Ajo afirmon nevojën e proceseve konsensuale në zgjedhjen e institucioneve të larta të Kosovës, duke afirmuar me forcë kuorumin prej 2/3. Pra ajo afirmon parimin e konsensualitetit, të rëndësishëm në shtetet që janë konceptuar si shtete multietnike, pavarësisht se Kosova nuk është një shtet i tillë sa kohë që pakicat nuk arrijnë as 10% të popullsisë së përgjithshme.

Por vetëm kaq mund të ishte lista e pjesës pozitive të pasojave të këtij vendimi. Me cilësinë e ekspertit të së drejtës, pa fetishizimin vërtet impresionant të shoqërisë dhe politikës kosovare për këtë vendim, ia vlen të thuhen disa konsiderata kritike.

Kritika për vendimin

Rastësisht ose jo, vendimi në fjalë u mor prej pjesës ballkanike të kësaj gjykate, 4 shqiptarëve, anëtarit turk, serb dhe bullgar të saj, ndërkohë që votuan kundër tij përfaqësuesi amerikan dhe portugez, me eksperiencë të rëndësishme institucionale në vendet e tyre, por dhe në Ballkan, përfshi Kosovën. Kjo ndarje në vendimmarrje do të ishte një rastësi e pastër nëse kundër rastësisë s’do të kishte disa elemente të tjera.

Për shkak se Kosova nuk ka eksperiencë kushtetuese, atëherë ia vlente që vendimi t’i referohej eksperiencës kushtetuese perëndimore, apo asaj të vendeve ish-komuniste të certifikuar prej Perëndimit. Pra Kosova, një pjesë e opinionit publik të Kosovës, nuk mund të gjykojë në mënyrë autoreferenciale, me sens protagonizmi të fortë të GJK, duke provokuar kriza në shtetin më të brishtë të Europës. Në gjykimin tim, por dhe të gjykatësve perëndimorë të Gjykatës Kushtetuese të Kosovës, situata konkrete e kontestuar, kur pati dy raunde me kuorum funksional (pjesëmarrës në hapjen e seancës – 117 veta), por kuorum struktural (pjesëmarrës në votim – 67 veta), ishte tërësisht kushtetuese. GJKK, të njëjtin normë e interpretoi si GJK e Turqisë më 1 maj 2007, në rastin e votimit të presidentit Gul, duke e shpallur praninë e dy të tretave të deputetëve, në raundin e parë dhe të dytë, si kusht themelor që të niste votimi. Ky vendim i Gjykatës Kushtetuese turke provokoi reagimin e ashpër të Bashkimit Europian, i cili e konsideroi si ndërhyrje të ushtarakëve në jetën politike të vendit. Ndërsa Parlamenti i Shqipërisë, në rastin e zgjedhjes së presidentit Topi në dy raundet e para, më 20 dhe 27 qershor 2007, i quajti të kryera këto raunde, megjithëse në sallë nuk kishte prani për të filluar seancën, madje nuk pati asnjë kandidat të vetëm. Kjo situatë e Shqipërisë u legjitimua dhe me ndryshimin e nenit 87 të Kushtetutës, i cili, në vendimin e GJKK ishte cituar në mënyrë manipulative, i paplotë, vetëm me pjesën e dytë të tij (paragrafi 5). Në katër paragrafët e parë të nenit 87 sot, kuptohet qartë se Kushtetuta e Shqipërisë, e certifikuar dhe me shqyrtimin profesional të Komisionit të Venecias, pjesë e Këshillit të Europës, nuk flet fare për kandidatë në shumës, apo për detyrim për kuorum në raundet e para. Praktikisht, midis dy shembujve, atij shqiptar, që situatën e Kosovës të 22 shkurtit 2011 e konsideron si normale, dhe shembullit turk, që e konsideroi si jokushtetuese, GJKK zgjodhi shembullin turk. Ka dhe një shembull tjetër perëndimor në favor të tezës se kryetari Krasniqi e interpretoi drejt Kushtetutën dhe Rregulloren e Kuvendit atë ditë. Në Kushtetutën italiane ka një nen (neni 64) për kuorumet në pjesën e Parlamentit. Ky nen, në rregulloret e dy Dhomave, është zbatuar në mënyrë të kundërt: në rregulloren e Dhomës së Deputetëve (neni 48.2), quhen votues vetëm ata që votojnë pro ose kundër. Në rregulloren e Senatit (neni 108), për llogaritje të kuorumit përfshihen dhe abstenuesit, madje dhe ata që mungojnë me arsye. Gjykata Kushtetuese italiane, me vendimin 78/1984 e quajti ekzistencën e këtyre normave të kundërta në bashkëjetesë me njëra-tjetrën, si diçka normale brenda parimit të pavarësisë së Dhomave, dhe lirisë së interpretimit të tyre. Në mënyrë analoge, kryetari i Parlamentit të Kosovës e interpretoi kah stabiliteti dhe jo prodhimi i krizës nenin kushtetues të Kosovës për zgjedhjen e Presidentit dhe rregulloren.

Pasojat politike? Krizë që do të përsëritet

Vendimi i fundit i GJKK e ka futur politikën kosovare në një krizë, e cila me shumë gjasa do të përsëritet çdo 5 vjet. Ajo legalizoi në mënyrë paradoksale të drejtën e grupeve të opozitës të krijojnë krizë me rastin e zgjedhjes së Parlamentit, duke e lënë vendin pa institucione, madje dhe të ankoheshin pse krijuan krizë dhe të fitonin kauza në GJKK. Ky vendim është madje në kundërshtim me frymën e nenit 86, i cili kërkon që të arrihet konsensus në dy raunde, por pastaj zbaton parimin demokratik të shumicës në zgjedhjen e Presidentit në raundin e tretë. Duke e kuptuar këtë paradoks, GJKK i urdhëron deputetët të marrin pjesë si detyrim moral në zgjedhjen e Presidentit. Ky është një absurd pasi deputetët janë plotësisht të lirë të bojkotojnë sipas neneve të caktuara të Kushtetutës dhe ata nuk marrin urdhra prej GJKK.
Me vendimin e fundit, GJKK e uli autoritetin e shtetit më të ri të Kosovës në arenën ndërkombëtare, më saktësisht me pjesën kur e shfuqizon vendimin e Parlamentit që në ditën e marrjes së tij, 22 shkurt, pra duke e quajtur Presidentin të paqenë. Si duhet të ndihen ata homologë të Presidentit të Kosovës që i kanë shkruar, që janë takuar, me të cilët mund të kishte nënshkruar marrëveshje? Ata nuk e paragjykojnë individin, por shtetin që ai përfaqësonte. Po veprimtaria e brendshme e tij, si duhet të quhet? Aktet e tij?

Po periudha e vakancës?

Vendimi i fundit i GJKK mund të konsiderohej si një vendim vështirësisht i zbatueshëm edhe për arsye të tjera, pasi ai krijon pauza në jetën institucionale të Kosovës, duke imponuar rivotimin e Presidentit, ai shtron dilemën: po Presidenti a kthehet deputet? Nëse kthehet ai deputet, po ministrat që ishin deputetë a duhet të kthehen në deputetë, siç ishin më 22 shkurt? Votimi i Parlamentit është vullneti i tij. Vullneti i Parlamentit është shuma e vullneteve të deputetëve. Nëse 15 veta janë bërë ministra, pra s’janë më në Parlament, atëherë ai s’është më i njëjti Parlament. Kthimi në pikën 0 është realisht i pamundur.

Ky interpretim që “krijon norma të reja kushtetuese”, praktikisht imponon zgjedhje të Presidentit me 2/3, me kandidatë fiktivë etj., duke krijuar shans që në jetën institucionale të Kosovës të shfaqen figura presidenciale të forta. Edhe në rastin e zgjedhjes së Presidentit nga populli ekziston rrezik i njëjtë. Po a i llogarit kush pasojat e ekzistencës së dy figurave institucionale të forta në jetën e një shteti me eksperiencë të vogël jete?

Dhe më në fund, duke ndjekur arsyetimin e grupit në pakicë të GJKK, gjyqtarëve perëndimorë të saj, Parlamenti do të duhej të shpërndahej sipas këtij vendimi. Tri raundet janë kryer, thonë gjyqtarët perëndimorë, dhe GJKK s’mund të mohojë faktet. Nëse 3 raunde kanë dështuar, atëherë Parlamenti duhet të shpërndahej sipas Kushtetutës së Kosovës. Me shumë të drejtë, opozita kosovare sot duhet të kërkojë zgjedhje të parakohshme. Pse? Sepse e vendosi Gjykata Kushtetuese e Kosovës.
Shtuar më 03/04/2011, ora 00:11
Tage:
Shkruani komentin tuaj!
Të fundit nga kjo kategori