Lekë të reja apo lekë të vjetra?
Lekë të reja apo lek të vjetra? Nuk ka “lekë të reja” apo “lekë të vjetra”, ka vetëm “lekë” me një parashtesë që tregon vlerën e monedhës apo kartëmonedhës që kemi në dorë, prapashtesat ia kemi vendosur ne duke na bërë të kuptohemi me vështirësi edhe kur flasim shqip. 100 lekë (po flasim për monedhën që ka të stampuar Mbretëreshën Teuta) e barazvlefshme me 0.8 euro apo mesatarisht me 1 dollar, janë 100 lekë dhe kurrsesi 1 mijë lekë. Në fakt, kjo dilemë na shoqëron që prej 46 vjetësh, periudhë në të cilin Presidiumi i Kuvendit Popullor vendosi të rivlerësoje monedhën kombëtare duke hedhur në treg monedhareja në raportin 10 me 1. Pra, të gjitha prerjet që ishin 100 lekëshe do të zëvendësoheshin me ato 10 lekëshe, monedha 500 lekëshe me të tjera 50 lekëshe e kështu me radhë. E megjithatë, pavarësisht se kanë kaluar 46 vjet nga ai vendim, shqiptarët vijojnë t’i thërrasin 10 lekëshit 100 lekësh dhe 1 000 lekëshit 10 000 lekësh.

Një bukë kushton mesatarisht 90 lekë por mund të kushtojë edhe 900 lekë! I gjithë dallimi është tek shifra që shprehim, në të dyja rastet shitësi dhe blerësi kuptohen me njëri-tjetrin, problemi lind tek turistët që vizitojnë Shqipërinë dhe më shumë tek të folurit në publik, ku shumëkush, zgjedh dhënien e shifrave kryesisht në euro apo në dollar për t’i shpëtuar këtij “kurthi”.

Por cilat janë shkaqet e këtij fenomeni? Koleksionistët shpjegojnë se një problem i tillë u trashëgua sepse pavarësisht ndryshimit që u bë, institucionet shtetërore vijuan t’iu emërtonin monedhat dhe kartëmonedhat me vlerën e vjetër duke shkaktuar konfuzion në popull. Por ka edhe një shkak tjetër, i cili më shumë është psikologjik sipas tyre. Thuash 1 000 lekë të bën të ndjehesh dikur ke më shuma para se sa kur thua 100 lekë, sipas tyre.

Sa gjasa ka që kjo anomali të rregullohet dhe të gjithë të kuptojnë të njëjtën vlerë? Gjithandej vërehet një sensibilizim në lidhje me këtë fakt. Restorantet, lokalet, njësitë tregtare apo të shërbimeve i pasqyrojnë çmimet e tyre në formën e rregullt. Pra, nëse një palë këpucë kushtojnë 50 dollarë, çmimi në etiketë është 5 000 lekë, por nga blerësit në pjesën më të madhe të rasteve lexohet si 50 mijë lekë!





Si u rivlerësua monedha

Ndryshimet do të fillonin më 16 gusht të vitit 1965 kur Presidiumi i Kuvendit Popullor do të vendoste të rivlerësonte monedhën kombëtare në raportin 10 me një. Deri në atë moment, në treg ekzistonin prerje 1 000, 500, 100 , 50 dhe 10 lekë të viteve 1947, 1949 dhe 1957, të cilat më pas u zëvendësuan me prerje 100, 50, 10, dhe pesë lekëshe, të gjitha emetime të vitit 1964. Prerja 10 lekë doli nga qarkullimi (u bë monedhë) dhe u zëvendësua me prerjen 3 lekë. I njëjti ndryshim u bë edhe për monedhat. Të gjitha monedha me prerje 5, 2,1 dhe 0.50 lekë u zëvendësuan me monedha metalike prej 1 lek, 50, 20, 10 dhe 5 qindarka të vitit 1964.

Sipas vendimit, monedhat dhe kartëmonedhat e vjetra do të mund të qarkullonin deri më datë 15 tetor 1965 njëkohëisht me monedhat dhe kartëmonedhat e reja. “Këmbimi i monedhës së vjetër me monedhën e re do të bëhet në të gjitha degët e bankës së shtetit. Gjatë periudhës së këmbimit do të jenë në qarkullim njëkohësisht të dyja monedhat. Ndërmarrjet, institucionet dhe organizatat shtetërore, kooperativiste dhe shoqërore si dhe shtetasit, nga data 16 gusht gjer më 15 tetor 1965, detyrohen të pranojnë si monedha të emisionit të ri ashtu dhe të emisionit të vjetër, sipas përpjesëtimit të caktuar më sipër. Degët e Bankës së Shtetit dhe arkat e kursimit, gjatë periudhës së këmbimit të monedhës, detyrohen të pranojnë monedhë të vjetër dhe të re, kurse do të paguajnë vetëm me monedhë të re”, – përcaktohej në nenin 5 të dekretit nr.4028, datë 14.7.1965 “Mbi këmbimin e monedhës”.

Ndërrimi i prerjeve të reja të monedhave dhe kartëmonedhave në atë kohë u bë e përshkallëzuar. Procesi zgjati rreth një muaj e gjysmë, ndërkohë që popullit iu la kohë që të bënin ndërrimin e monedhave dhe kartëmonedhave në Bankës së Shqipërisë.





Turistët, preja më e lehtë e paradoksit shqiptar

Janë të shumta rastet kur vizitorë të ndryshëm kanë dashur të blejnë një produkt me 10 fishin e vlerës reale të tij. Kjo, për faktin se shitësi u ka folur me “lekë të vjetra” ndërkohë që ata e kanë kuptuar me “lekë të reja” duke bërë që nga portofoli i tyre të nxjerrin në kartëmonedhë me një zero më shumë. Një gjë e tillë është kthyer në problem, sa ka detyruar agjencia të ndryshme udhëtimesh që frekuentojnë zakonisht Ballkanin që ta bëjnë pjesë të guidave turistike në lidhje me Shqipërinë edhe një shjpegim të vogël në lidhje me mënyrën se si duhet të kuptojnë monedhat. Kështu përshembull, një agjencia turistike e huaj i këshillon klientët e saj që kur të paguajnë në Shqipëri në monedhën tonë, të sigurohen që shuma në faturë të korrespondojë me atë që shënohet në monedhë apo kartëmonedhë. Këshilla vlen edhe për rastet kur blerja bëhet pa faturë, të cilëve iu thonë se duhet të sigurohen nëse bëhet fjalë për “lek të reja” apo “lek të vjetra”.

Një çështje të tillë e ka marrë shumë seriozisht edhe Agjencia e Kombëtare e Turizmit, e cila në seksionin e saj “si të blej” u shpjegon turistëve se si të orientohen me monedhën shqiptare. Në shpjegimin që ajo bën, thekson faktin se vendasit janë të mësuar tashmë me këtë situatë dhe e bëjnë shumë mirë dallimin, ndërkohë turistët janë më të predispozuarit që të ngatërrohen. “Edhe në ditët e sotme leku komentohet në vlera të ndryshme. Dhe në rast se blini, mos u çudisni kur të dëgjoni: “lekë të reja”, “lekë të vjetra”. 100 lekë të reja janë të barabarta me 1 mijë lekë të vjetra. Në dokumente zyrtare, në sferën e ekonomisë, si dhe në media është e detyruar të flitet me lekë të reja. Ndërkohë që në pazare, dyqane apo edhe në tregjet informale flitet dhe kryhen këmbime mallrash, duke folur si me lekë të vjetra ashtu edhe me të reja. Bëni kujdes nëse nuk doni të ngatërroheni me vlerësimet e lekut në kohët e vjetra dhe në ato që jetojmë. Vendasit mund ta menaxhojnë shumë mirë këtë informacion por nëse jeni turistë, kontrolloni shifrat që shikoni në kartëmonedhë dhe kërkoni të blini me lekë të reja në mënyrë që të mos ngatërroheni me vlerat reale që kushton produkti, për të cilën jeni të interesuar”, – shpjegon AKT-ja. /shekulli/
Shtuar më 07/11/2011, ora 09:44
Shkruani komentin tuaj!
Të fundit nga kjo kategori