Grimca të palëvizshme, lëndë e errët misterioze, fole kometash, “flluska” të çuditshme energjie. Çfarë sheh sonda “Voyager” përtej kufijve të sistemit diellor

Në epokën kur teleskopët hapësinorë vëzhgojnë galaksi të largëta mbi 13 miliardë vite dritë larg, mund të duket shumë i thjeshtë edhe zbulimi se çfarë gjendet jashtë sistemit tonë diellor. Mirëpo nuk është kështu. Fillimisht nuk është ende e qartë se ku ndodhet saktësisht kufiri i tij. Shkencëtarët kanë llogaritur se era diellore, ose më saktë fluksi i grimcave të ngarkuara në mënyrë të vazhdueshme nga Dielli, duhet ta zerojnë shpejtësinë e tyre pas një udhëtimi prej 19 miliardë kilometrash (nëse Toka do të gjendej 1 km larg Diellit, era diellore do të “ndalej” vetëm pas 125 kilometrash të tjerë). Megjithatë për të konfirmuar teorinë, ata duhet të presin rezultatet e dy sondave të vjetra, “Voyager” 1 dhe 2, si edhe ato të satelitit të ri “Ibex” (“Interstellar boundary explorer”).

Thuajse zero

Sonda “Voyager 1”, më e largëta mes dy sondave binjake të lëshuara nga Toka në vitin 1977, aktualisht gjendet rreth 18 miliardë kilometër nga Dielli (“Voyager 2” është 14,5 miliardë km larg) dhe të dhënat që arrin të dërgojë janë shumë ndryshe nga ato që presin astronomët. Në fakt, gjatë tri viteve të fundit sonda “Voyager 1” ka regjistruar një rrallim të vazhdueshëm të erës diellore nga 70 km në sekondë në pothuajse zero, por ende jo zero. “Prisnim një kolaps të papritur të shpejtësisë, por ‘frenimi’ duket sikur nuk po mbaron më”, ka shpjeguar Ed Stone, përgjegjës shkencor i misionit, i cili e ka ndjekur që në fillim. Përveç kësaj, sonda “Voyager” ka zbuluar se fusha manjetike e Diellit, që në atë distancë mendohej se ishte e rregullt dhe pa ndërprerje, buron pikërisht nga ajo zonë e kufirit të çuditshëm të “flluskave të energjisë”, që formohen dhe zhduken në mënyrë kaotike. “Ky është një zbulim i rëndësishëm, sepse të njohësh mirë në distancë ‘sjelljen’ e fushës manjetike të Diellit, mund të kuptosh se deri në ç’pikë mund të arrijë te ne ‘era ndëryjore’”, shpjegon një astronom tjetër.

Goditjet e erërave

Era ndëryjore përbëhet nga grimca që vijnë prej yjeve të tjerë dhe është shumë e rralluar. Ka shumë pak atome për metër kub që lëvizin me shpejtësinë e rendit me disa dhjetëra kilometra në sekondë. Gjithsesi duhet theksuar që bëhet fjalë për një fenomen që nuk duhet nënvlerësuar, sepse kjo erë mund të variojë, sipas pozicionit që zë në sistemin diellor gjatë rrotullimit të saj rreth bërthamës galaktike, një cikël që zgjat pothuajse 250 milionë vjet.

Për t’i studiuar më mirë këto ngjarje të pazakonshme, NASA lëshoi nga Toka në vitin 2008 satelitin “Ibex”, që së fundmi ka bërë edhe një zbulim: në erën ndëryjore çdo 20 atome neon ka 74 atome oksigjen, ndërsa në erën diellore oksigjeni është 50% më i bollshëm. “Shpjegimet e mundshme janë dy: ose sistemi ynë diellor e ka zanafillën në një zonë tjetër të Rrugës së Qumështit ku gjendemi tani, një zonë më e pasur me oksigjen, ose në të kundërt një sasi e madhe e oksigjenit të pranishëm në hapësirën ndëryjore është inkorporuar në kristalet e akullit”, pohon David McComas, përgjegjës shkencor i satelitit “Ibex”.

Një re e madhe

Por çfarë do të ndeshë sonda “Voyager” pasi t’i ketë tejkaluar 19 miliardë kilometrat? Përveç grimcave të vogla të erës ndëryjore, mendohet se do të lëvizë në një det lënde të zezë (këtë e thonë studimet teorike) që nuk ia njohim përbërjen. Dimë vetëm që ekziston, sepse bashkëvepron në mënyrë gravitacionale me lëndën e thjeshtë. Pastaj, pas 8 miliardë km do të përshkojë Renë e Oortit, foleja e kometave, një hapësirë e madhe e ndriçuar me trupa akulli. Në fund, nëse kalon pa prekur këtë fashë të pafund, do të futet në boshllëkun e vërtetë ndëryjor, një ‘humnerë’, në të cilën distancat nuk duhet të maten më në miliarda km, por në vite dritë.

Duke u rikthyer te shembulli i bërë në fillim, nëse Toka do të ndodhej 1 km larg Diellit, era diellore do të mbaronte pas 125 km të tjerë dhe Reja e Oortit do të fillonte pas 50 mijë kilometrash.
(Gazeta Shqip)