Historia: Si e humbi Vëllazëria Myslimane Egjiptin
Edmund Blair, Paul Taylor dhe Tom Perry, “Reuters”

Kur egjiptianët dolën në rrugë me miliona për të kërkuar rrëzimin e presidentit Hosni Mubarak në vitin 2011, shumë pak njerëz menduan se ata do të kthehen dy vjet më parë për të demonstruar dhe rrëzuar njeriun që ata zgjodhën për ta zëvendësuar atë.

Rënia trullosëse nga pushteti e Mohamed Morsi-t, dhe Vëllazërisë Myslimane që e mbështeti atë, ka mbajtur pezull politikën në Lindjen e Mesme për herë të dytë që nga koha kur Pranvera Arabe rrëzoi autokratët veteranë.

Disa nga shkaqet kryesore u shfaqën një muaj para se ushtria të ndërhynte për të rrëzuar Morsi-n, kur dy nga ndërmjetësit më të rëndësishëm të pushtetit në Egjipt u takuan për një darkë private në shtëpinë e një politikani liberal, Ayman Nour në ishullin Zamalek, një oaz borgjezie në mes të megalopolisit të Kajros. Nga shumë ky takim u pa si përpjekja e fundit për të shmangur një përplasje të hapur.

Dy ndërmjetësit qenë Amr Moussa, 76 vjeç, ministër i Jashtëm afatgjatë në kohën e Mubarakut dhe tashmë politikan laik nacionalist dhe Khairat El-Sahter, 63 vjeç, zëvendëskryetar i Vëllazërisë dhe financieri e kryestrategu i kësaj lëvizjeje. Moussa sugjeroi që për të shmangur përballjen, Morsi duhet të dëgjojë kërkesat e opozitës, përfshirë edhe ndryshimet në qeveri.

“Ai (Shater) pranoi çfarë i thashë unë mbi menaxhimin e keq të problemeve të Egjiptit nga qeveria e tyre dhe se këtu kishte një problem”, tha Moussa për “Reuters”. “Ai po fliste me kujdes dhe po dëgjonte me vëmendje.”

Shater, një njeri i shëndoshë që tashmë është nën arrest dhe nuk mund të tregojë anën e tij të ngjarjeve, u përgjigj se problemet e qeverisë rridhnin nga “mungesa e bashkëpunimit të shtetit” – interesat e ndërthurura në ushtri, në shërbimet e sigurisë, një pjesë të drejtësisë dhe burokracisë, sipas asaj që tregoi Moussa.

“Mesazhi që unë mora pas një ore ishte që ai qe dakord se do të fliste me mua, do të binte dakord me një pjesë të argumenteve dhe të mos binte dakord me të tjerat, por ata nuk qenë të gatshëm të ndryshonin”, tha Moussa.

Nour dha një raport të ngjashëm, duke thënë se Shater nuk lëshoi pe. Por ai shtoi se bisedimet duhej të fillonin një proces kompromisi politik në rast se ato nuk do të ekspozoheshin në media.

Shater është një person normal dhe pamja e tij nuk i jep çfarë i takon. Pamja e tij jep përshtypjen e pamëshirshmërisë dhe misteriozit, por ai është i sjellshëm”, tha Nour.

Darka në tarracë përreth pishinës mbi apartamentin dupleks të katit të tetë të Nour, u ndërpre kur gazetarët mësuan se çfarë po ndodhte. Moussa u largua i bindur se Vëllazëria kishte tepër besim te vetja dhe ishin të paaftë në qeverisje, ndërsa kishin të dhëna të varfra mbi atë që po brumohej nëpër rrugë dhe në kazerma.

Megjithatë shumë egjiptianë dhe vëzhgues sërish pritën që lëvizja e mirëlidhur islamike, e ashpërsuar nga dekada të tëra shtypjeje, të dominonte Egjiptin dhe rajonin për një periudhë të gjatë, pas 60 vitesh sundim nga të fuqishmit e mbështetur prej ushtrisë.

Në vend të kësaj, Morsi u nxor jashtë nga zyra dhe u vendos në arrest nga ushtarakët më 3 korrik, në mes të protestave të mëdha antiqeveritare, vetëm një vit pasi ai u bë udhëheqësi i parë i zgjedhur me mjete demokratike në vendin më të madh nga popullsia e botës arabe.

Dështimi i Morsi-t jep një mesazh të fuqishëm: fitorja në zgjedhje nuk është e mjaftueshme për të qeverisur Egjiptin. Sundimtarët post-Mubarak kanë nevojë për mbështetjen e establishmentit të sigurisë dhe të popullsisë në përgjithësi. Nëse mërzit njërën nga këto dy palë, pozicioni yt nuk është i sigurt.

Islamikët e Egjiptit mund të kenë marrë një leksion të hidhur, atë që “shteti i thellë” nuk do t’i lejojë ata të kenë pushtet real, edhe në rast se kanë një mandat demokratik. Ky raport, i hartuar me intervista me zyrtarët e lartë të Vëllazërisë Myslimane dhe politikanëve laikë, aktivistët e rinj, oficerët e ushtrisë dhe diplomatët, ekzaminon katër pika kthese në rrugën revolucionare të Egjiptit: vendimin e Vëllazërisë për të kërkuar postin e presidentit; mënyrën se si Morsi hartoi kushtetutën; dështimet e opozitës laike; dhe vendimin e ushtrisë për të ndërhyrë.

Morsi dhe disa udhëheqës të Vëllazërisë Myslimane, të cilët janë mbajtur të izoluar që nga grushti i shtetit, nuk ishte e mundur të kontaktoheshin për komente.

Ndërsa Vëllazëria po reziston me zemërim ndaj rrëzimit nga pushteti, perspektiva e tranzicionit të dytë të Egjiptit drejt demokracisë është më e lehtë sesa duket në pamje të parë. Këtë herë, ushtria thotë se nuk dëshiron të ushtrojë pushtet të drejtpërdrejtë, siç bëri më 2011-‘12 pas rënies së Mubarakut. Por të gjithë e dinë se komandanti i Forcave të Armatosura, gjenerali Abdel Fattah al-Sisi, i cili planifikoi rrëzimin e Morsi-t, që nga ajo kohë është ngritur në rangun e zëvendëskryeministrit përveç postit të ministrit të Mbrojtjes që mbante më parë dhe është njeriu që tashmë ka kontrollin.

Të garosh apo të mos garosh?

Sapo u rrëzua Mubaraku, Vëllazëria nuk pati ndër mend të sundojë. Ajo i siguroi egjiptianët laikë dhe ushtrinë duke premtuar publikisht se nuk do të kërkojë postin e presidentit apo një shumicë të drejtpërdrejtë mazhoritare.

“U takova me Shater tri herë më 2011/2012 dhe çdo herë ishte e qartë se oreksi politik po rritej, por herën e parë ai ishte jashtëzakonisht eksplicit se Vëllazëria nuk do të kërkonte pushtet politik menjëherë”, tha akademiku amerikan Nathan Brown, një ekspert për Egjiptin në Përpjekjen Carnegie për Paqe Ndërkombëtare. “Ai ishte shumë i qartë për arsyet: bota nuk është gati për të, Egjipti nuk është gati dhe – fraza që ai e përdorte vazhdimisht – problemet e Egjiptit janë tepër të rënda për çdo aktor politik më vete. Këto qenë arsyetime shumë të mira, por ai i braktisi.”

Ngjarjet filluan të marrin formë në një pikë të caktuar. Vëllazëria fitoi kontrollin e Parlamentit në aleancë me islamikët më të vegjël dhe të pavarurit, por shpejt zbuluan se nuk ishte e mjaftueshme të miratosh apo të zbatosh ligje. Këshilli i Ushtarakëve mbante sërish çelësat e pushtetit.

Ndërsa irritimi rritej, disa anëtarë të Vëllazërisë – veçanërisht të rinjtë – filluan të shtyjnë lëvizjen për të ndryshuar qëndrimin e tyre dhe për të garuar për president e për fuqitë ekzekutive që sjell ky post.

“I gjithë këshilli i Zyrës së Udhëheqjes te Vëllazëria Myslimane ishte kundër nomiminit presidencial”, thotë Gehad El-Haddad, 31 vjeç, një nga islamikët udhëheqës. Haddad dhe 16 aktivistë të tjerë të rinj shfrytëzuan “Facebook” dhe “Twitter” për të ndryshuar këtë mendim.

“Ne bëmë lobing mes të rinjve të Vëllazërisë Myslimane. Nxorëm një listë të anëtarëve të Këshillit dhe përcaktuam se te cili prej tyre të bënim presion për të ndryshuar votën e tyre”, thotë aktivisti i arsimuar në Britani, tashmë zëdhënës i lëvizjes, ndërsa po intervistohet në mes të natës në kampin e protestës pro Morsi-t jashtë një xhamie në Kajron lindore. “Vëllazëria Myslimane i ka votat e veta nga baza e vet, dhe baza voton.”

Kundërshtarët argumentuan se kërkimi i pushtetit ekzekutiv ishte i parakohshëm dhe do të ushqente dyshime dhe armiqësi kundër Vëllazërisë, e cila ka ndjekur një strategji të gjatë, gradualiste dhe me plot durim.

Çështja u diskutua në një takim maratonë me dyer të mbyllura në një nga takimet e Këshillit të Vëllazërisë në selinë qendrore katërkatëshe në kodrën Mokatam, që mbikëqyr Kajron nga jugu.

“Ne mbetëm atje për tri ditë, duke debatuar, secila palë duke dhënë argumente për opinionin që kishte, nëse e pranonin apo refuzonin propozimin. Dhe kur votimi ndodhi, vendimi dha një rezultat të ngushtë prej tre apo katër votash”, thotë Essam Hashish, 63 vjeç, pedagog universiteti për inxhinieri dhe anëtar i Këshillit.

Ky ishte votimi më i debatuar dhe më i ngushtë në historinë e lëvizjes dhe kaloi përmes tri raundeve të votimit. Vetëm 56 nga 108 anëtarët mbështetën kandidimin në votimin vendimtar, ndërsa 52 votuan kundër. Pas kësaj, mbështetja për Shater si kandidati i Vëllazërisë për president, ishte shumë i fortë.

Islamikët fillimisht panë mundësinë për të nominuar dikë jashtë lëvizjes së tyre, duke iu afruar gjykatësve të respektuar Ahmed Mekky dhe Hossam Gheriyani, të cilët qenë përballur me Mubarakun. Të dy refuzuan.

Njerëzit e brendshëm thanë se karizma e Shater dhe ambiciet e tij qenë faktorët kryesorë. Manjati i qendrave tregtare dhe mobilieve ishte politikani dominues në lëvizje, përshkruar nga kolegët e tij dhe diplomatët e huaj si një negociator pragmatik i mësuar për t’i bërë punët sipas mënyrës së vet.

Por kandidatura e tij ishte afatshkurtër. Komisioni elektoral, i drejtuar nga një njeri i emëruar prej Mubarakut, e diskualifikoi atë, me argumentin se ai qe dënuar për vepra kriminale në vitin 2007, edhe pse akuzat dukeshin si të motivuara politikisht.

Manteli i kandidatit të Vëllazërisë ra në këtë mënyrë jo të rehatshme mbi krahët e Morsi-t, një profesor inxhinierie nga minierat që pati studiuar në Shtetet e Bashkuara, por kishte më pak mençuri politikani dhe aftësi të të folurit në publik sesa Shater.

“Kur ne morëm vendimin për të dominuar Mursin, pas tërheqjes së Khairat El-Shater, ai (Morsi) u kthye në shtëpi duke qarë: atij i ishte dhënë një përgjegjësi që nuk e pati kërkuar”, tha Hashish. “Qe e ditur që gjithkush që e merrte atë përgjegjësi në atë kohë nuk do ta kishte rrugën të shtruar me trëndafila. Por ne gjithashtu dinim se nuk kishim asnjë njeri tjetër të disponueshëm.”

Morsi fitoi ngushtë zgjedhjet presidenciale në raundin e dytë me 51.73 për qind të votave kundër Ahmed Shafik, një ish-gjeneral i forcave ajrore, që ishte kryeministri i fundit i Mubarakut dhe një aleat besnik i tij. Islamiku topolak me mustaqe ia detyroi fitoren e vet pjesërisht mbështetjes së liberalëve dhe kandidatëve të së majtës, të cilët hodhën peshën e tyre pas tij në raundin e dytë. Mbështetësit e tyre urrenin Shafik dhe morën shumë siguri që Morsi do të krijonte një qeveri gjithëpërfshirëse dhe do t’i përfshinte ata dhe shoqërinë civile në hartimin e kushtetutës së re.

Votat që u zhvendosën nga kandidatët laikë në raundin e parë te Morsi në balotazh u cilësuan “lëngu i limonit” në referencë të traditës egjiptiane për të bërë ushqimin e pakëndshëm më të pranueshëm përmes spërkatjes me lëng limoni.



Përpjekja për kushtetutën

Morsi lëvizi me shpejtësi për të tronditur ushtarakët pas inaugurimit të tij më 30 qershor 2012. Brenda gjashtë javëve, ai thirri Fild Marshallin Hussein Tantavi, 76 vjeç, që pati shërbyer për Mubarakun për dy dekada dhe ishte kreu i përkohshëm i shtetit pas tij dhe i tha të dalë në pension, bashkë me shefin e shtabit në SHBA, gjeneralit Sami Enan. Morsi emëroi gjeneralin besimtar Abdel Fattah al-Sisi, si komandant të Forcave të Armatosura.

Në një nga keqkuptimet më të mëdha gjatë mandatit të tij, presidenti besoi se kishte vulosur autoritetin e vet mbi njerëzit në uniformë. Në realitet, trupa e oficerëve kishte dëshirë që dy gjeneralët e vjetër të nxirreshin jashtë loje, duke pastruar në këtë mënyrë shkallën e bllokuar të promovimit. “Ata (Vëllazëria) e kuptuan gabim atë që ndodhi. Ne e lejuam atë të ndodhte”, tha një kolonel.

Ushtarakët vijuan ta shohin me dyshim të thellë kreun e shtetit, i cili, besonin ata, e sheh Egjiptin thjesht “si pjesë e një kalifati islamik më të madh”, tha koloneli.

Morsi besonte se ushtarakët nuk do të vepronin kundër tij, veçanërisht në rast se Vëllazëria kujdesej për interesat ekonomike të ushtrisë gjatë hartimit të kushtetutës së re. “Ai mendoi se Sisi ishte njeriu i tij”, tha një diplomat i lartë perëndimor. “Ai nuk e kuptoi dinamizmin e pushtetit.”

Kur Morsi dhe Vëllazëria kërkuan një kushtetutë të re, ata u përplasën me partitë laike dhe grupimet e shoqërisë civile të zemëruar nga një referencë islamike në kushtetutë, fjalë të vagullta në lirinë e shprehjes dhe mungesën e garancive eksplicite për të drejtat e grave, kristianët dhe organizatat joqeveritare.

Pas shumë javësh debatesh, frika se sistemi i drejtësisë me plot të emëruar të kohës së Mubarakut mund ta shpërndante asamblenë kushtetuese, ndihmoi Morsi-n të marrë një dekret që e mbronte asamblenë nga sfida ligjore dhe e vendoste presidentin mbi pushtetin e sistemit të drejtësisë. Ishte një lëvizje që doli nga dyshimi i thellë i Vëllazërisë se sistemi i drejtësisë do të bënte gjithçka që të rrëzonte fitoret e tyre elektorale. Kur Morsi miratoi kushtetutën e re, opozita doli jashtë e zemëruar.

“E vërteta është se deklarata (marrja e fuqive superligjore) ishte një gabim i madh”, tha Nour. Ishte ende e mundshme të ndërtohej besimi mes Morsi-t dhe forcave politike, tha ai, “por nuk pati përpjekje të mjaftueshme nga të dyja anët për të rindërtuar këtë besim.”

Dekreti kushtetues ishte pika e kthesës. Ministrat nuk u konsultuan. Shumë nga stafi i vetë Morsi-t paralajmëruan se kjo po e vinte atë në rrugën e përplasjes me shoqërinë civile. Pesë këshilltarë të lartë dhanë dorëheqjen. Por Morsi tregoi një vendosmëri dhe vetëbesim të tillë që u bë karakteristike për të gjitha vendimet e tij të rëndësishme më vonë.

“Një gjë që ne dinim për këtë president, është se ai është shumë kokëfortë”, thotë Gehad El-Haddad, një anëtar i Vëllazërisë, babai i të cilit, Essam El-Haddad, një mjek i arsimuar në Britani, ishte këshilltari i moderuar i Morsi-t për politikën e jashtme dhe tashmë është nën arrest bashkë me të.
Shtuar më 26/07/2013, ora 17:43

Shkruani komentin tuaj!
Të fundit nga kjo kategori