Futbolli politik
Pëlqej
Abonohu për lajmet me e-mail:
E-maili juaj:      Tani, kontrolloni e-mailin tuaj dhe konfirmoni abonimin!
Aleksandër Manasiev - Nikolla thotë se Komitët po mbronin zonën e tyre, por Blerimi kundërpërgjigjet, duke thënë se zona s’ishte e tyrja që ta mbronin. Nikolla thotë se Komitët ishin shumë më të paktë në numër. Blerimi thotë se ata fshiheshin pas policëve.

Nikolla dhe Blerimi janë në fund të adoleshencës. U përkasin bandave rivale të fansave të futbollit, rivaliteti i të cilave pak ka të bëjë me futbollin.

Vitin e kaluar, dy grupet sulmuan njëri-tjetrin në kryeqytetin e Maqedonisë, Shkup, shumë larg stadiumeve apo ndonjë kompleksi sportiv.

Ata u përleshën në një kështjellë mesjetare sipër qendrës së qytetit, me gurë e thika, në mbrojtje të fesë dhe kombësisë, shkaqe të përshtatshme për atë ambient, edhe pse ky i fundit ishte ndërtuar për beteja më të mëdha në mendje.

“Kjo është luftë e vërtetë”, thotë Blerimi, një 17-vjeçar thatanik dhe i gojës, i cili ka interes të parakohshëm për politikën. Ai i përket Shvercerave, një grup fansash futbolli, anëtarët e të cilit vijnë nga popullsia pakicë shqiptare e Shkupit.

“Në stadium luftojmë me fjalë”, thotë ai. “Në rrugë me grushte. Ne e mbrojmë identitetin tonë me gjak”.

Nikolla, edhe ai 17 vjeç, i përket Komitëve, një grup i zjarrtë ndjekësish të futbollit, apo ultras, që përbëhet nga anëtarët e bashkësisë me shumicë maqedonase të Shkupit.

“Kur do të ndalojnë të na çnderojnë?”, ngre pyetjen ai për shqiptarët etnikë që kishin bllokuar një përpjekje për ngritjen e një ndërtese në formën e kishës në kështjellë. “Askush nuk e shkatërron një kishë në vendin tonë ortodoks!”.

Fansat e futbollit njihen për ngatërresa dhe trimëri në shkallë, por ultrasit e Ballkanit i kanë treguar muskujt edhe në emër të padronëve politikë.

Gjatë luftërave të viteve 1990, klubet e mëdha furnizonin me rekrutë njësitë paraushtarake anembanë ish-Jugosllavisë. Më të njohurit ishin Tigrat, një milici e formuar kryesisht nga huliganët e Yllit të Kuq të Beogradit dhe të drejtuar nga gangsteri Zhelko Raznatoviq, i njohur më mirë si Arkani.

Bosët e milicisë së vjetër nga atëherë ose janë vrarë ose janë dërguar në gjykatat e krimeve të luftës, por brezi i ri i ultrasve ende gëzon famë dhe kthetrat e tij shkojnë përtej klubit të futbollit, në shoqëri dhe politikë.

Huliganët e Serbisë kanë protestuar kundër paradave të të drejtave gej dhe kohët e fundit dolën në lajme për fyerje racore ndaj lojtarëve nën 21 vjeç të Anglisë.

Shpërthimet e huliganizmit shpesh pasojnë përplasjet politike në Maqedoni, e cila për pak sa nuk rrëshqiti në luftë civile veç një dekadë më parë.

Vendi tani qeveriset nga një koalicion i copëzuar partish nacionaliste që janë të varura nga mbështetja e njëra-tjetrës, por janë rivalë të ashpër në çdo drejtim tjetër. Etniciteti përkufizon politikën e vendit po aq ashpër sa ç’ndan ultrasit e tij.

Shkëmbimet në Kuvend kanë përcaktuar tonin e konfrontimit në stadium dhe në rrugë. Përplasja në kështjellë mes Komitëve dhe Shvercerave, për shembull, ishte pasojë e një konflikti mes partive të koalicionit.

A janë ultrasit një mjet i përshtatshëm në dorën e politikanëve ngatërrestarë të Maqedonisë? Apo thjesht janë ata një kanalizim i agresionit mashkullor dhe animozitetit etnik?

Ekspertë të shumtë i kanë thënë Rrjetit të Raportimit Investigativ Ballkanik (BIRN) se politikanët dhe shoqatat e fansave të futbollit kanë një marrëdhënie simbiotike, ku patronazhi shkëmbehet për mbështetje.

Partitë e mëdha politike është e vërtetë që kanë lidhje historike me klubet e futbollit dhe mbështetësit e tyre. Por ato e mohojnë çdo lidhje me ultrasit më të dhunshëm dhe BIRN-i nuk gjeti asnjë dëshmi që këto lidhje ekzistojnë.

Gjithsesi, intervistat me fansa në të dyja anët tregojnë që ata e konsiderojnë veten si ushtarë këmbësorë të kauzave nacionaliste që sundojnë politikën.

Edhe pse disa fansa pretendojnë se ua kanë frikën gjykatave, dhuna e tyre shpeshherë u shpëton sanksioneve serioze. Kur huliganët e Europës Perëndimore presin që të stigmatizohen, ultrasit e Maqedonisë përgjithësisht presin që veprimtaria e tyre t’ua rrisë statusin.

“Dyert e qeverisë vendore, kompanive dhe partive politike janë gjithmonë të hapura për ne”, tha një 22-vjeçar nga qyteti i Tetovës dhe drejtues i ballistëve, mbështetësit e klubit të Futbollit FK Shkëndija.

Megjithëse ai është përballur me disa akuza për sjellje të dhunshme, përfshi sulmimin e një oficeri policie, drejtuesi mëton se nuk ka kaluar kurrë më shumë se 10 ditë i ndaluar.

Trashëgimtarë të luftëtarëve

Maqedonia shpëtoi përgjithësisht e paprekur nga luftërat ballkanike të viteve 1990, por më 2001, vendi dukej sikur do kthehej në një viktimë tjetër të shembjes së përgjakshme të Jugosllavisë.

Pakica etnike shqiptare përbën një të katërtën e popullsisë dhe kishte kohë që ankohej për diskriminim. Të trimëruar nga mposhtja e forcave serbe në Kosovën fqinje, guerilasit etnikë shqiptarë u përplasën me armë me një ushtri të sunduar nga shumica etnike maqedonase. Dhuna u përshkallëzua, qytetet u ndanë dhe mijëra njerëz u zhvendosën.

Një marrëveshje ndërkombëtare, Marrëveshja e Ohrit, e ndali dhunën më 2001 dhe i dha shqiptarëve etnikë autonomi dhe autoritet më të madh, guerilët hynë në qeveri si partnerë qeverisës.

Gjithsesi, nën sipërfaqe, tensionet vlojnë. Shumica e vendit është efektivisht e ndarë mes dy bashkësive. Shumë maqedonas besojnë se shqiptarët etnikë kanë marrë më shumë nga sa u takon nga marrëveshja e paqes. Shqiptarët, nga ana tjetër, i akuzojnë maqedonasit për shkelmim të vazhdueshëm të Marrëveshjes së Ohrit.

Dhe aty ku retorika provokative i ka lëshuar udhën luftimeve në rrugë, ultrasit kanë qenë në vijën e parë të frontit.

Fansat maqedonas të futbollit vazhdimisht i akuzojnë rivalët e tyre për veprim në bashkëpunim me politikanët. Fansat etnikë shqiptarë gjuajnë të njëjtat akuza drejt maqedonasve. Të dyja palët mohojnë akuzat e tjetrit.

Llazar Nanevi, gjykatës i lartë i cili ka përndjekur shumë huliganë, thotë se është e vështirë të provohet lidhja e dyfishtë mes politikanëve dhe ultrasve të dhunshëm. Gjithsesi, shumë fansa të njohur kërkojnë patronazh politik.

“Disa prej tyre duan të identifikohen me partitë politike me qëllim që të arrijnë përfitime personale apo privilegje”, tha ai. “Është një nga gjërat më të rrezikshme në shoqërinë tonë”.

Ivan Anastasovski, akademik dhe ish-anëtar bordi i federatës futbollistike maqedonase, thotë se partitë politike të të dyja palëve etnike besojnë se është në interesin e tyre të mbajnë lidhje të mira me fansat.

“I shohin ata si bazë të mundshme për votues dhe aktivistë gjatë zgjedhjeve”, thotë ai.

Në këmbim për mbështetjen mobilizuese, drejtuesit e fansave përfundojnë në vende të mira pune në sektorin publik, ku karrierat promovohen nga lidhjet e ngushta me partitë qeverisëse.

“Drejtuesit e grupeve [sportdashëse] shqiptare dhe maqedonase marrin pozita të mira në institucionet shtetërore, administratën doganore, parti, qeveri”, thotë Mitre Trajkovski, ish-major i policisë i cili ka qenë edhe komisioner sigurie në Federatën e Futbollit.

Nacionalizmi i ultrasve mund të mos miratohet haptas nga politikanët, por nuk duket se ia dëmton perspektivën atyre. Shumë grupe në mënyrë të pacipë lartësojnë njerëz që kanë luftuar në konfliktet e rajonit më se një dekadë më parë.

Shkallët prej ku anëtarët e Komitëve shohin ekipin e tyre, Vardarin e Shkupit, shpesh mbulohen me pankarta në mbështetje të Johan Tarkulovskit, drejtues i dikurshëm i ultrasve që aktualisht po vuan dënimin për krime lufte. Ai u dënua nga Gjykata e Hagës për vrasjen në 2001 të shtatë shqiptarëve etnikë.

Mbështetësit e Ballistëve, ndërkohë, adhurojnë rebelët etnikë shqiptarë. Këtë maj, një delegacion i ultrasve udhëtoi për në Kosovën fqinje për të bërë nderimet e rastit pranë përmendores së Adem Jasharit, i vrarë më 1998. Ai gjykohet si terrorist nga shumë serbë.

Fansat e zjarrtë dalin në rrugë kurdoherë që tensionet politike rriten. Pas një cikli mizor vrasjesh për të cilin faji iu hodh animozitetit etnik, anëtarët e Komitëve protestuan kundër radikalizimit islamik. Ballistët iu bashkuan kundër-protestave në lagjet shqiptare.

Përplasja e vitit të kaluar në kështjellë shpërtheu pasi partia kryesore maqedonase në koalicion, VMRO-DPMNE, urdhëroi ndërtimin e një ngrehine në formë kishe aty ku ishin gjetur rrënojat e një kishe të mëhershme.

Vendi i ndërtimit shtrihet brenda kështjellës së Shkupit, në një zonë që shqiptarët etnikë e konsiderojnë si shtëpia e tyre historike brenda kryeqytetit. Drejtues nga partia etnike shqiptare në koalicion, BDI, e kritikuan planin për një ndërtesë në dukje të krishterë në pjesën e tyre të qytetit, dhe të rinjtë e bashkësisë u përpoqën ta pengonin punën te vendi i ndërtimit.

Maqedonasit marshuan drejt kështjellës me protesta, bashkë me një kontingjent të Komitëve në krye, të mobilizuar përmes forumeve të internetit dhe “Facebook”-ut. Atyre u doli përballë një turmë shqiptarësh etnikë, përfshi Shvercerat.

Në përleshjen që pasoi, Blerimi dhe Nikolla e panë veten si trashëgimtarë të njerëzve që kishin luftuar më se një dekadë më parë.

“Nuk do të lejoj që ajo për të cilën luftoi ai të humbasë,” thotë Blerimi, duke iu referuar babait, që ishte me guerilasit shqiptarë më 2001.

Vëllai i Nikollës ishte ushtar në ushtrinë maqedonase në atë kohë. “Shqiptarët thanë se po luftonin për të drejta njerëzore, por në të vërtetë, po luftonin për krijimin e një Shqipërie të Madhe”, thotë ai.

Në kërkim të sherrit

Kur çdo gjë përfundoi pas përleshjes në kështjellë, policia ndaloi të dyshuarit. 54 fansa u ndaluan – 27 Komitë e 27 Shvercera.

Dhjetëra fansa ishin plagosur, përfshi një polic. E megjithatë, askush nuk përfundoi në burg.

Fansat e arrestuar nuk u detyruan të paraqiteshin në gjyqet e tyre. Gjykimet ishin të shpejta dhe dënimet të njëjta – tre muaj pezullim, të kushtëzuar nga sjellja e mirë. Me pak fjalë, fansat do t’i shpëtonin burgosjes për sa kohë që do t’i shmangeshin sherrit në dy vitet e ardhshëm.

Në sytë e ligjit, dukej se të dyja grupet ishin njëlloj fajtorë dhe secili prej tyre mbajti peshë të barabartë për fajin. Gjykimet mund të kenë pasqyruar vështirësinë e përcaktimit të fajit individual në shpërthimin e dhunës masive.

Por edhe pastërtia e verdikteve ngriti dyshime dhe i çoi disa veta të spekulonin që gjykatat i kishin kushtuar vëmendje ndjeshmërisë politike të rastit.

Një anëtar i Komitëve i cili nuk pranoi të citohej me emër i përsëriti këto akuza, të dëgjuara nga të dyja kampet, që gjykatat ishin të anuara në favor të mbështetësve rivalë.

Gjithsesi, thotë ai, vendimi për t’i dënuar të dyja palët njëkohësisht i favorizoi Komitët, ngaqë ata mundën të shpëtonin për shkak të butësisë së treguar ndaj Shvercerave.

“Jemi të lumtur që shkuam në gjyq me ta, sepse përndryshe do të kishim marrë dënime më të ashpra”, thotë ai.

Gjykata e Krimeve të Shkupit e mohon që ka dhënë dënime më të buta për shkak të ndjeshmërive politike. “Ne nuk marrim vendime politike”, i tha BIRN-it një zëdhënës. “Gjykojmë vetëm në përputhje me ligjet”.

Vëzhguesit thonë se klubet e futbollit mbështetur nga maqedonasit dhe shqiptarët etnikë kanë një histori të gjatë të përfshirjes në partitë e mëdha.

Kjo pjesërisht është pasqyrim i shoqërisë tepër të politizuar të vendit, ku animi politik përkufizon shumë anë të jetës tregtare dhe kulturore.

Fansa nga Komitët, për shembull, formuan boshtin e krahut rinor të VMRO-DPMNE-së gjatë viteve 1990.

Por sot, ultrasit thonë se nuk marrin ndonjë favor ose financim nga politikanët. Kodi i shkruar i sjelljes i Komitëve, i qarkulluar në formë broshure, thotë se ata mirëpresin anëtarë prej krejt spektrit politik – prej anarkistëve tek ultranacionalistët dhe gjithçka mes tyre. Broshura ngulmon se animet partiake duhen lënë jashtë. Nuk duhet të ketë përçarje brenda radhëve.

“Grupi ynë përfshin mbështetës të disa partive politike, por nuk jemi zgjatim i tyre”, thotë një anëtar i rëndësishëm i Komitëve.

Si shumica e shokëve të tij, ai nuk pranoi të citohej me emër për shkak të ndalimit absolut të prononcimit ndaj gazetarëve.

Edhe drejtuesit e grupeve etnike shqiptare të futbollit kishin frikë të citoheshin në emër, por ishin të qartë në lidhje me përfitimet e statusit të tyre.

Një drejtues i Ballistëve të Tetovës tha se nuk besonte se përplasjet e tij të shpeshta me ligjin do t’ia prishnin perspektivën. Gjithsesi, thotë ai, shumica e fansave që i hyjnë sherrit duhet të procedojnë me kujdes.

“Mbështetja e klubeve të futbollit mund të na ndihmojë të gjejmë punë – por problemet me policinë janë ana tjetër e monedhës. Nëse je i dënuar dhe ke skedë, mund të kesh pasoja në të ardhmen”.

Një drejtues tjetër i Ballistëve, duke folur me kushtin e anonimitetit, mëton se ka ngrënë vetëm një gjobë të vogël pas gjykimit për sulm.

“Po të më kishin gjykuar në ndonjë vend tjetër, do të kisha marrë dënim të madh me burg”, pohon ai.

Ai thotë se edhe shokët e tij kanë shpëtuar lehtë për krime të dhunshme, shpesh pa u merakosur as t’i ndiqnin gjykimet e tyre. Shumica e këtyre rasteve kanë rezultuar me dënime pezullimi apo gjoba, shtoi ai.

Ndërkohë që lidhjet mes ultrasve dhe partive politike në rastin më të mirë janë informale, ka një lidhje më të qartë mes partive dhe klubeve.

Pjesërisht produkt i historisë, këto lidhje mund të jenë edhe produkt i nevojës financiare. Ndryshe nga klubet në Perëndim, pothuajse asnjë anë në Maqedoni nuk mund të shihet si biznes i suksesshëm, fitimprurës. Ata nuk i nxjerrin shpenzimet vetëm përmes të ardhurave. Biletat janë të lira dhe ka pak kërkesa për transmetim në TV për ndeshjet.

Në vend të kësaj, klubet varen ndjeshëm nga sponsorët për mbijetesën. Duke tërhequr mbi vete interesin e zakonshëm nga biznesmenët e pasur, shumica e klubeve merr edhe fonde nga qeveria vendore. BIRN-i nuk gjeti dëshmi për të sugjeruar se paratë e dhëna nga fondet publike përfundojnë tek ultrasit.

Megjithatë, Ivon Veliçkovski, drejtues i Partisë Liberale Opozitare, thotë se, në disa raste, mund të ketë një lidhje të tërthortë.

Klubet dihet se i subvencionojnë grupet e tyre të mbështetjes, duke u ofruar bileta të lira apo zbritje në udhëtimet jashtë. Sipas Veliçkovskit, kjo krijon një lidhje të tërthortë mes fansave dhe secilës parti politike që ndodh ta kontrollojë qeverinë vendore.

“Disa grupe fansash varen nga qeveritë vendore, që nga ana e tyre drejtohen nga partitë në pushtet”, thotë ai.

Zhurma zëvendëson dhunën

Në veri të Maqedonisë shtrihet Serbia, ku lidhjet mes huliganëve të futbollit dhe partive në qeveri janë dobësuar prej ditëve të lavdishme të viteve 1990.

Ndryshe nga Shkupi, Beogradi s’është qytet i ndarë etnikisht. Me më pak konflikte nacionaliste për ta zhvendosur vëmendjen prej shembjes së Jugosllavisë, ultrasit më të fuqishëm të Serbisë janë fokusuar në krim të organizuar me huliganizmin si mbulesë.

Sasha Todoroviq, zyrtari kryesor përgjegjës për dhunën e lidhur me sportet në policinë e Beogradit, thotë se bandat kriminale imitojnë hierarkinë e forcave policore. “Ka rangje të ndryshme, prej komandantëve te rojet dhe secili luan rol të veçantë”, thotë ai.

Lagjet qendrore të Beogradit janë mbushur me grafite që thonë “Liri për fansat” – një referencë ndaj shumë ultrasve që janë aktualisht në burg për akuza gjobëvënieje, grabitjeje, trafiku droge dhe vrasjeje.

“Ata pretendojnë se janë të motivuar nga patriotizmi, nga shteti apo feja, por në fakt punojnë vetëm për përfitim personal”, thotë Milan Staniq, shefi i Departamentit të Rendit Publik të Serbisë.

Si në Maqedoni, shumica besojnë se gjykatat u japin fansave të dhunshëm mëshirë më të madhe. Staniqi tregon rastin e një mbështetësi të klubit të Partizanit, i cili kishte goditur me shkop një fans rival nën vete.

“Mori një dënim pezullimi prej një viti në burg. Dyshoj që një dënim i tillë do të jetë korrektues për të, apo pengues për të tjerët”, thotë ai.

Ashtu si ultrasit anembanë botës mëtojnë të jenë frymëzuar nga huliganët e njohur britanikë të viteve 1980, shumë zyrtarë të ligjit i hedhin sytë nga Britania moderne si model për trajtimin e fansave të dhunshëm.

Gllaskou është shtëpia e klubeve futbollistikë të Rejnxhersave dhe Sëlltikut, mbështetur përkatësisht nga bashkësitë protestante dhe katolike të qytetit. Fansat e zjarrtë të të dyja klubeve shpesh e kanë mbështjellë rivalitetin e tyre me një petk sektar.

Policia vendore mund të mbështetet në disa ligje të përvijuar për trajtimin e huliganëve. Me kohën, thonë nga policia, dënimet kanë dhënë fryte në ndalimin e dhunës.

“Ka gjoba të ashpra kundër fansave që shkelin ligjet”, thotë një zëdhënës i Policisë së Strethklajdit. “Ne kërkojmë madje edhe dënime për të mos u lejuar të shkojnë në stadium”.

I pyetur se si mund t’u ishin përgjigjur një rrahjeje masive si ajo në kalanë e Shkupit, zëdhënësi tha se policia do të ishte përpjekur të arrinte një zgjidhje me partnerë nga të dyja bashkësitë, duke u këshilluar me gjithkënd, nga prifti tek politika, me bashkinë dhe vetë klubet.

Tek fansat, gjithsesi, disa pretendojnë se policia britanike ka shkuar tepër larg.

“Shprehja e identitetit kombëtar po kriminalizohet”, thotë Xhenet Findlej, kryetare e Celtic Trust, duke përmendur se sa shumë këngë tradicionale janë ndaluar në stadium. “Një djalë në Edinburg është arrestuar sepse e ka bekuar veten në mënyrë të dhunshme”.

Dagi Brimson, që shkruan mbi huliganizmin, e pranon se autoritetet britanike e kanë zgjidhur problemin e dhunës më të keqe. Por ai paralajmëron se qasja e tyre drakoniane përbën kërcënim për liritë civile të secilit.

“Tani është e ligjshme për policinë në MB t’ia marrë pasaportën dikujt që ajo dyshon se mund të shkaktojë probleme në futboll jashtë shtetit”, thotë ai. “Nuk ju duhen as prova madje! Kjo është gabim. Shumë gabim”.

Si pasojë e shtrëngimit, Brimsoni thotë se dhuna në skenën e huliganizmit është zëvendësuar nga zhurma uturuese. Gjithsesi, ai beson se njerëzit do të vazhdojnë të joshen nga premtimi i huliganizmit për një “familje të dytë”.

Ky artikull u prodhua si pjesë e Bursës Ballkanike për Gazetari Cilësore, nisëm e Robert Bosch Stiftung dhe ERSTE Foundation, në bashkëpunim me Rrjetin e Raportimit Investigativ Ballkanik. U redaktua nga Neil Arun. /Shqip/
Shtuar më 07/12/2012, ora 18:54
Shkruani komentin tuaj!
Të fundit nga kjo kategori
 
A rrezikohet vendi ynë nga sulmet e ISIS?
24.2 %
56.09 %
14.66 %
5.02 %
Total 4895 Vota!
 
Një avion i linjave egjiptiane ka kryer ulje të detyruar në aeroportin e Larnakes në Qipro, në orën 8:46. 

Ai ka liruar te gjithe pasagjeret, por jo ekuipazhin e avionit

Një avion i linjave egjiptiane ka kryer ulje të detyruar në aeroportin e Larnakes në Qipro, në orën 8:46. Ai ka liruar te gjithe pasagjeret, por jo ekuipazhin e avionit