Fati i ngrysur i Jovankës së Titos turpëron Serbinë
Lajmi se Jovanka Broz është e sëmurë rëndë zbulon detaje të reja lidhur me trajtimin e tmerrshëm të një gruaje që në një periudhë ishte sinonim i luksit. Ajo tashmë jeton në një shtëpi ku kulmi rrjedh ujë, ku muret janë të lagura dhe përplot myk dhe në të cilën vizitorët janë të paktë dhe të rrallë.

Përderisa varri i ish-udhëheqësit të Jugosllavisë, Josip Broz Titos, vazhdon të jetë gjithmonë i mbuluar me lule të freskëta dhe pranë tij çdo vit me mijëra njerëz tregojnë respektin e tyre, fati i të vesë së tij ka marrë kah tërësisht të kundërt.

Jovanka Broz kalon dimrat në shtrat duke u ngrohur me shishe me ujë të nxehtë, në një shtëpi ku kulmi rrjedh ujë, ku muret janë të lagura dhe përplot myk dhe në të cilën vizitorët janë të paktë dhe të rrallë.

Zonja Broz, buzëqeshja rrezatuese e së cilës ishte simbol i ish-Jugosllavisë, u përball me këtë situatë të rëndë pas vdekjesTitos, 33 vjet më parë.

Në fakt, udhëheqësia komuniste e vendit zonjën Broz e kishte shmangur nga jeta publike disa vjet para vdekjesTitos në rrethana të paqarta.

Edhe pse disa thonë që ajo ra viktimë e ambicieve të saja për pushtet, të tjerët thonë se ajo konsiderohej pengesë për ata që donin të shfrytëzonin burrin e saj në moshë për të arritur caqet e tyre.

Por, me gjithë kalimin e kohës, ndryshimin e qeverive dhe rënien e sistemit komunist – pasuar me shpërbërjen e Jugosllavisë në shtatë njësi – jeta e Jovanka Brozit dhe trajtimi që ajo gëzonte ndryshoi fare pak.

Jovanka kishte lindur si pjesëtare e komunitetit serb në Kroaci, në djepin e lëvizjes partizane gjatë Luftës së Dytë Botërore – kur Kroacia qeverisej nga fashistët, të cilët persekutimin e serbëve e kishin shenjë mbrojtëse.

Pas bashkimit me lëvizjen që në moshë të re, kjo vajzë e bukur kishte fituar disa medalje e shpërblime, përfshirë Medaljen e Trimërisë, si dhe gradën major.

Pas përfundimit të luftës me fitore të partizanëve, ajo filloi punën në shtëpinë e Titos si staf personal dhe kështu lindi marrëdhënia mes tyre e cila kulmoi me martesën e tyre në vitin 1952. Jovanka ishte 27-vjeçare, ndërsa Tito mjaft më i vjetër 60 vjeç.

Deri në vitet ‘70, martesa e tyre dukej e përsosur. Por më vonë udhëheqësia partiake filloi të bëjë akuza në llogari të Jovankës për një gamë të gjerë krimesh, përfshirë spiunazhin, përzierjen në politikë e madje edhe bashkëpunimin me gjeneralë serbë në një grusht shteti kundër bashkëshortit të saj. Roli i Titos në të gjitha zhvillimet mbetet temë e kundërthënieve të mëdha.

Në vitin 1975 ata filluan të jetojnë ndaras. Paraqitja e saj e fundit publike ishte dy vite më vonë, ndërsa nga viti 1977 e tutje raportohet se ajo nuk e ka parë më asnjëherë Titon, deri në funeralin e tij.

Pas dëbimit të saj nga shtëpia e përbashkët e deri një muaj pas vdekjes së tij në vitin 1980, Jovanka ishte vendosur në një lloj arresti shtëpiak në një vilë në Bulevar Mira, në të cilën jeton edhe sot e kësaj dite.

Asaj iu morën dokumentet dhe pjesa më e madhe e sendeve që posedonte. Edhe pse një pjesë e gardërobës së saj iu kthye më vonë, pasaportën dhe letërnjoftimin i mori vetëm në vitin 2009.

Gjatë këtij gushti, kur u shtrua në spital me urgjencë, doktorët konfirmuan se ajo vuante nga kanceri dhe se kishte pësuar një infarkt të lehtë në zemër. Ajo vazhdon të mbetet e sëmurë.

E ndaluar dhe e harruar

Edhe pse ishte udhëheqësia komuniste jugosllave ajo që e izoloi Jovankën në vitet ‘80, duke ia ndaluar daljen në publik apo takimin me të huaj që donin ta shihnin, ajo më pas u tërhoq dhe nuk donte kontakte me jashtë, duke refuzuar edhe bisedat me gazetarë.

I vetmi rast kur shihej në publik ishin përvjetorët e ditëlindjes dhe vdekjesTitos. Por, ajo ndërpreu vizitat te varri i tij në vitin 2005.

Atë vit, publiku u befasua kur dëgjoi se e veja e Titos po jetonte në varfëri, se shtëpia po i shkatërrohej dhe se nuk kishte mjete për ta mirëmbajtur atë.

Shkrimtari Zharko Jokanoviç, i vetmi person të cilit i dha intervistë viteve të fundit – dhe i cili ishte një nga personat e rrallë që e vizitonte në spital – thotë se është vështirë që të imagjinohet shtëpia e një gruaje e cila dikur udhëhiqte shtëpinë e Titos si perfeksioniste.

“Shtëpia është rrënojë. Muret janë të lagura dhe të gërryera dhe ka vetëm një kënd në të cilin kulmi nuk rrjedh të reshurat”, tha ai.

“Bodrumi është përplot ujë. Instalimet elektrike janë të shkatërruara andaj ajo nuk mund të kyçë ngrohjen”, shtoi ai. Ngrohja, e cila ishte shkëputur para më shumë se një dekade, u rikyç prapë në shtëpinë e Jovankës, por vetëm në katin përdhes.

“Gjatë dimrit, Jovanka i vendos shishet e nxehta në shtrat për ta mbajtur atë të ngrohtë, duke i ndërruar shishet nga disa herë gjatë natës”, thotë më tej Jokanoviç.

Sipas tij, Jovanka nuk merr as pension. Të vetmet të hyra që i gëzon janë një shumë e cila i është caktuar nga Kryesia Jugosllave gjatë viteve ‘80.

“Pas rënies së Jugosllavisë komuniste, Jugosllavia e Millosheviçit vazhdoi dërgimin e parave e pas kësaj edhe Unioni Shtetëror i Serbisë dhe Malit të Zi bëri të njëjtën gjë”, kujtonte ai.

“Por, pas shpërbërjes së këtij unioni, ajo nuk kishte marrë asgjë për gjashtë muaj. Më thirri e më tha që nuk kishte çfarë të hajë”, theksoi ai.

“Shteti nuk mund të përcaktonte se si të buxhetonte këtë vlerë, apo përmes cilës ministri do duhej të kanalizohej ajo”, shpjegonte Jokanoviçi.

“Ajo nuk ka pension, edhe pse ka qenë e nderuar si veterane e luftës. Të gjithë veteranët e tjerë të luftës kanë shtëpi dhe pensione. Në anën tjetër ajo ka të drejtë në pension si e veja e Presidentit”, përfundon Jokanoviçi.

“Njerëzit besojnë se Tito nuk ka pasur pagë, por kjo është vetëm mit. Ai ka pasur pagë, e madje edhe shtesa të fëmijëve gjatë kohës kur nipërit jetonin me ta”, thotë ai.

Ai beson se ka shumë arsye për izolimin e Jovankës dhe për neglizhencën zyrtare që ka vazhduar me dekada të tëra.

Sipas tij, izolimi ka qenë fillimisht rezultat i faktit se ajo është përpjekur që ta mbrojë Titon nga zyrtarët që përpiqeshin ta manipulojnë atë për shkak të moshës (kishte hyrë në të tetëdhjetat) – dhe kjo e bënte Jovankën pengesë.

Jokanoviç beson se pas rënies së komunizmit, qeveritë e reja mbanin distancën nga Jovanka në mënyrë që të mos konsideroheshin titoistë apo nostalgjikë për Jugosllavinë.

“Ata mendonin se do të konsideroheshin jugosllavë, gjë që nuk gëzonte popullaritet në kohën kur nacionalizmi [serb] sa vinte e rritej”, thotë ai.

Historiani dhe analisti Bojan Dimitrijeviç pajtohet me këtë tezë. Pas viteve ‘80 “flirti me çdo gjë komuniste nuk përbënte veprim të mençur politik”, rikujton ai.

“Pas ndryshimeve demokratike në vitin 2000, Jovanka ra në harresë. Askush nuk e shihte atë si një çështje që duhet adresuar”, shton Dimitrijeviç.

Kosta Nikolliç, historian në Institutin e Historisë Moderne, thotë se fati i Jovankës gjithashtu reflekton pozitën e përgjithshme të nënshtruar të grave në Ballkan.

“Edhe sa ishte Tito gjallë, ata që nuk guxonin ta sulmonin Titon e sulmonin Jovankën. Edhe pas vdekjes së tij, ajo përbënte një viktimë më të lehtë”, tha ai.

“Gratë në Ballkan nuk ishin vendimmarrëse dhe duhej të adaptoheshin. Asgjë që ndodhi në Jugosllavi, as shpërbërja e shtetit, nuk ishin për fajin e saj, por ajo u ndëshkua për çdo gjë”, shtoi Nikolliç.

Një jetë e trazuar
1924: Lindi në Pecani, Kroaci.

1941: Iu bashkua partizanëve gjatë Luftës së Dytë Botërore dhe më pas dekorohet për trimëri në betejë.

1945: Bëhet anëtare e stafit personal të Titos.

1952: Tito dhe Jovanka martohen.

1974: Zyrtarë të Partisë Komuniste diskutojnë “Rastin e shoqes Jovanka”, ndërsa akuzat ndaj saj shtohen.

1980: Tito vdes. Jovanka rrallë shihet në publik për 25 vitet e ardhshme.

2005: Publiku në Serbi tronditet kur zbulon se ajo jeton në varfëri.

2009: Qeveria ia kthen pasaportën dhe letërnjoftimin.

2013: Shtrohet në spital, vuan nga kanceri. (Shqip)
Shtuar më 04/10/2013, ora 19:01
Shkruani komentin tuaj!
Të fundit nga kjo kategori